
رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدسسره میباشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان میشود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمیباشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیشفرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتراند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمیتواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
86رسول خدا و بهتبع ائمه و بزرگان ماه رجب و شعبان را به ماه مبارک رمضان متصل میکردند و سه ماه را پشتسرهم روزه میگرفتند؛1 چه خاصیتی در صوم وجود دارد که تا این اندازه در روایات نسبت به آن تأکید شده است؟! مسئلۀ روزه بسیار مهم است و گویا در صوم حال تجرد بیشتر و اتصال قویتر است؛ خطورات شیطانی کمتر به سراغ صائم میآید و حالات شهوانی کمتر پیدا میشود؛ در حال صوم تخیلات و توهّمات و شیطنتها و مجالس غیبتی که در سایر ایام وجود دارد کمتر، و در مقابل، جود و بخشش بیشتر است و اشخاص راحتتر انفاق میکنند. لذا در روایاتِ صوم تعابیری شبیه به آنچه دربارۀ نماز وارد شده و میفرماید: «الصّلاةُ خیرُ موضوعٍ فمَن شاءَ استقَلَّ و مَن شاءَ استکثَرَ»2 آمده است3 و از این نقطهنظر تفاوتی وجود ندارد.
مجتهد باید در هر فرع فقهی با توجه به مسائلی که از قرائن و شواهد بهدست میآورد، به حُسن یا قبح فعلی در نزد مولا دسترسی و اطلاع پیدا کند.
وقتی که ما به این موارد اکیدۀ اطلاقات راجع به روزه نگاه میکنیم متوجه میشویم که چون در صوم جوع وجود دارد و جوع موجب تقرب است، بنابراین صوم فیحدّنفسه موردنظر و امضای شارع است و نمیتواند مورد عنایت مولا نباشد.
- دعائم الإسلام، ج ١، ص ٢٨٤:
«و عن رسولِ اللهِ صلَّی اللهُ علیهِ و آلِهِ و سلَّمَ... و کان رُبَّما صامَ رجبَ و شعبانَ و رمضانَ یَصِلُهُنَّ.»
ترجمه: «و چهبسا رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم سه ماهِ رجب، شعبان و رمضان را روزه میگرفت و روزۀ این ماهها را به یکدیگر وصل مینمود.» (محقق) - روضة المتقین، ج ٢، ص ٤٧. انوار الملکوت، ج ١، ص ١٤٩، تعلیقۀ ٢:
«نماز بهترین حکم از جانب خدای متعال است، پس هرکس میخواهد کم بهجای آورَد و هرکس میخواهد زیاد بهجای آورَد!» - رجوع شود به الکافی، ج ٤، ص ٦٢؛ بحار الأنوار، ج ٧٩، ص ٣٠٨؛ الخصال، ج ٢، ص ٥٢٣ (با قدری اختلاف).
- دعائم الإسلام، ج ١، ص ٢٨٤:
