
رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدسسره میباشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان میشود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمیباشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیشفرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتراند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمیتواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
87کراهت صوم عاشورا بهملاک غلبۀ فضای تبرک دشمنان به روزه
اما وقتی در روز عاشورا پسر پیغمبر را به قتل رساندند و بنیامیه بهعنوان تبرک این روز را روزه میگرفتند،1 در چنین شرایطی امام صادق علیه السّلام راجع به همین صوم میفرماید: «روزۀ روز عاشورا مکروه است.»2
- مصباح المتهجد، ج ٢، ص ٧٧٥:
«إنَّ هذا یومٌ تَبَرَّکت بِه بَنو أُمیَّةَ وابنُ آکِلَةِ الأکبادِ اللعینُ ابنُ اللعینِ.»
ترجمه: «این روز روزی است که بنیامیه به آن تبرک میجستند، همچنین فرزندِ خورندۀ جگرها، آن ملعون فرزند ملعون.» (محقق) - وسائل الشیعة، ج ١٠، ص ٤٦٢:
«عن الحسینِ بنِ أبی غُندَر، عن أبیهِ، عن أبی عبدِ اللهِ علیهِ السّلامُ، قالَ: سَألتُهُ عن صَومِ یَومِ عَرَفةَ، فقالَ: ”عیدٌ مِن أعیادِ المسلمینَ و یَومُ دعاءٍ و مَسألَةٍ.“ قلتُ: ”فصَومُ عاشوراءَ؟“ قالَ: ”ذاکَ یَومٌ قُتِلَ فیهِ الحسینُ علیهِ السّلامُ، فإن کنتَ شامِتًا فَصُم.“ ثُمّ قالَ: ”إنّ آلَ أُمَیّةَ نَذَروا نَذرًا إن قُتِلَ الحسینُ علیه السّلامُ أن یَتّخِذوا ذلک الیَومَ عِیدًا لَهُم، یَصومونَ فیه شُکرًا و یُفَرِّحونَ أولادَهم، فصارَت فی آلِ أبی سُفیانَ سُنَّةً إلی الیَومِ، فذلک یَصومونَهُ و یُدخِلونَ علی عِیالاتِهِم و أهالیهِم الفرحَ ذلکَ الیَومَ.“ ثُمّ قالَ: ”إنَّ الصَّومَ لا یکون لِلمُصیبةِ و لا یَکونُ إلّا شُکرًا لِلسّلامةِ؛ و إنّ الحسینَ علیهِ السّلامُ أُصیبَ یومَ عاشوراءَ، فإن کنتَ فیمَن أُصِیبَ بِهِ فلا تَصُم و إن کنتَ شامِتًا مِمَّن سَرَّهُ سَلامَةُ بنی أُمَیّةَ فَصُم شُکرًا لِله تعالیٰ.“»
ترجمه: «حسینبنغُندَر از پدرش روایت میکند که میگوید: از امام صادق علیه السّلام راجع به روزۀ روز عرفه سؤال کردم. فرمود: ”عیدی از اعیاد مسلمین و روز دعا و مسئلت از درگاه خداوند متعال است.“ عرض کردم: ”روزۀ روز عاشورا چطور؟“ فرمود: ”آن روز روزی است که حسین علیه السّلام در آن کشته شد؛ پس اگر از این مصیبت مسرور و خوشحال میشوی، روزه بگیر.“ سپس فرمود: ”بنیامیه نذر کردند که اگر حسین علیه السّلام کشته شود، آن روز را در بین خود عید بدارند و بهشکرانۀ آن، روزه بگیرند و فرزندان خود را شاد نمایند. بعد از آن این سنتی درمیانشان شد و تا امروز نیز ادامه دارد. پس بدین جهت این روز را روزه می گیرند و اهل و خانوادۀ خود را شاد ومسرورمی نمایند.“ سپس فرمودند: ”روزه برای مصیبت نیست؛ روزه صرفاً بهعنوان شکرانۀ سلامتی و صحت است. و حسین علیه السّلام در روز عاشورا گرفتار مصیبت شد؛ پس اگر از کسانی هستی که به مصیبت او مصیبتزده و داغدار شدهاند، روزه مگیر؛ و اگر مسرور میشوی و از کسانی هستی که سلامت بنیامیه آنان را شاد و خوشحال میکند، برای تشکر از خداوند متعال روزه بگیر.“»
- مصباح المتهجد، ج ٢، ص ٧٧٥:
