
رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدسسره میباشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان میشود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمیباشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیشفرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتراند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمیتواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
90دست چپ میکردند و الان دیگر کسی با این نیت چنین کاری نمیکند، چرا نظر ایشان در مورد تختّم بالیسار تغییر نکرد؟
ثابت بودن ملاک استجلاب تختم بالیمین
استاد: اولاً اتفاقاً الان هم اهلتسنن انگشتر را در دست چپ قرار میدهند و حتی بر این مسئله تعمد دارند.1
ثانیاً یمین از یُمن گرفته میشود، و چون یُمن و برکت با دست راست حاصل میگردد، به دست راست «یمین» میگویند؛ بنابراین ممکن است ملاک انگشتر در دست راست قرار دادن، به نفسالفعل برگردد. بهعبارتِدیگر همانطور که نفس با پای راست در مسجد وارد شدن،2 غذا خوردن،3 انجام کارها و نوشتن با
- مدینة المعاجز، ج٧، ص ٦٧٤؛ مستدرک الوسائل، ج ٣، ص٢٩٠:
«عن عیسَی بنِ مهدیٍّ الجَوهریِّ و جماعةٍ کثیرةٍ عن أبی محمدٍ العسکریِّ علیه السّلامُ فی حدیثٍ طویلٍ إلی أن قالَ علیه السّلامُ: ”إنّ اللهَ عزَّ و جلَّ أوحیٰ إلی جَدّی رسولِ اللهِ صلّی اللهُ علیهِ و آلِهِ و سلّمَ، أنِّی خصَصتُک و علیًّا و حُجَجی منه إلی یومِ القیامةِ و شیعتَکم بعَشرِ خصالٍ: صلاةِ إحدیٰ و خمسینَ، و تَعفیرِ الجَبینِ، و التّختُّمِ بالیمینِ.“ إلیٰ أن قالَ: ”فخالَفَنا مَن أخَذَ حَقَّنا و حِزبُه الضالّونَ فجَعَلوا صلاةَ التّراویحِ فی شهرِ رمضانَ عِوضًا من صلاةِ الخمسینَ.“ إلیٰ أن قالَ: ”و التّختُّمَ بالیسارِ عِوضًا من التّختُّمِ بالیمینِ.“»
ترجمه: «عیسیبنمهدی جوهری و عدۀ زیادی، از امام حسن عسکری علیه السّلام روایت میکنند که فرمود: ”خداوند متعال به جدم رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم وحی نمود که من، تو وعلی را، و حجتهایم بعد از او تا روز قیامت را، و شیعیانتان را، به ده خصلت مخصوص گردانیدم: پنجاهویک رکعت نماز، و پیشانی بر خاک نهادن و انگشتر بر دست راست نمودن.“ تا اینکه فرمود: ”سپس غاصبان حقّ ما و حزب گمراهشان با ما مخالفت نموده و نماز تراویح را در ماه رمضان بهجای پنجاهویک رکعت نماز قرار دادند.“ تا اینکه فرمود: ”و انگشتر به دست چپ کردن را بهجای انگشتر بر دست راست نمودن قرار دادند.“» (محقق) - وسائل الشیعة، ج ٥، ص ٢٤٦.
- در آداب اکل مستحب است که انسان با دست راست غذا بخورد و از دست چپ کمک گرفتن کراهت دارد.*
* عوالی اللآلی، ج ١، ص ١٤٥:
«قالَ [رسولُ اللهِ] صلّی اللهُ علیهِ و آلِهِ و سلَّمَ: ”إذا أکَلَ أحدُکُم فَلیَأکُل بِیَمینِهِ، و إذا شَرِبَ فَلیَشرَب بِیَمینِهِ؛ فإنّ الشَّیطانَ یأکُلُ بِشِمالِهِ و یَشرَبُ بِشِمالِه.»
ترجمه: «رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمودند: ”هنگامی که فردی از شما غذا میخورد، با دست راست بخورد و هنگامی که میآشامد، با دست راست بیاشامد؛ چراکه شیطان با دست چپ میخورد و با دست چپ میآشامد.» (محقق)
الکافی، ج ٦، ص ٢٧٢:
«عن أبیبصیرٍ عن أبی عبدِ اللهِ علیهِ السّلامُ، قال: ”لا تَأکُل بِالیَسارِ و أنتَ تَستَطیعُ.“»
ترجمه: «ابوبصیر از امام صادق علیه السّلام روایت میکند که فرمود: ”تا میتوانی با دست چپ غذا مخور.“» (محقق)
- مدینة المعاجز، ج٧، ص ٦٧٤؛ مستدرک الوسائل، ج ٣، ص٢٩٠:
