
رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدسسره میباشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان میشود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمیباشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیشفرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتراند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمیتواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
96است معلوم میشود که مبغوضیت دارد و خلاف سنت است؛ آنوقت مسئله مشکل خواهد شد. وقتی که ما همراه با امام حسین علیه السّلام، برای اموات خود نیز مراسم اربعین برقرار میکنیم، دیگر آن پنج نشانه و علائم خمسه را نخواهیم داشت.
اهلتسنن در این مورد به سنت پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم عمل میکنند، ولی در بین شیعیان جزء سننی شده است که اگر کسی انجام ندهد، از جامعه طرد میشود!
چندی پیش فردی بر بالای منبر، مراسم اربعین را رد کرده بود؛ به او پیغام دادند که «اگر بار دیگر از این مطالب سخن بگویی، دیگر اجازه نمیدهیم تو را دعوت کنند!» این چه وضعیتی است و چرا ما باید برخلاف سنت پیغمبر و ائمه علیهم السّلام عمل کنیم؟!
سنت پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم این است که سه روز بعد از مصیبت، صاحبان عزا زندگی عادی خود را شروع کنند.1 رسول خدا به منزل جعفر طیار آمدند و دیدند که اهل خانه سیاه پوشیدهاند؛ حضرت فرمودند که بیشتر از سه روز عزا نگیرید.2
- الکافی فی الفقه، ص ٢٤٠:
«و مِن السّنةِ تعزیةُ أهلِهِ ثلاثةَ أیامٍ، و حَملُ الطّعامِ إلیهم.»
اربعین در فرهنگ شیعه، ص ٨٤:
«سنت این است که تا سه روز از هنگام وفات برای طلب مغفرت و تسلیت، مجلس ترحیم بهپا دارند و برای صاحبان مصیبت غذا ببرند.»
من لا یحضره الفقیه، ج ١، ص ١٨٢:
«قالَ أبو جعفرٍ علیهما السّلام: ”یُصنَعُ للمیّتِ مَأتَمٌ ثلاثةَ أیامٍ مِن یَومٍ ماتَ.“»
اربعین در فرهنگ شیعه، ص ٨٥:
«برای متوفّی سه روز مجلس عزا و مصیبت باید برپا کنند، از روزی که فوت نموده است.» - جامع البیان، ج ٢، ص ٦٩٧:
«عن أسماءَ بنتِ عُمَیسٍ، قالَت: ”لَمّا أُصیبَ جعفرٌ قالَ لی رسولُ اللهِ صلّی اللهُ علیه و آله و سلّم: تَسَلَّبی* ثلاثًا، ثمَّ اصنَعی ما شِئتِ.“»
ترجمه: «اسماء بنت عمیس میگوید: هنگامی که جعفربنابیطالب به شهادت رسید، رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم به من فرمودند: ”تا سه روز ترک زینت کن**و بعد از آن هرچه خواستی انجام بده.“» (محقق)
* در بیان معنای «تَسَلُّب» بعضی از کتب لغت معتبر چون العین و معجم مقاییس اللغة و الطراز الأوّل؛ آن را به معنای کلی حِداد (ترک زینت و خضاب و بوی خوش) تبیین نمودهاند. و امّا آنچه بعض دیگر از کتب لغت که تسلّب را به معنای پوشیدن لباس سیاه آوردهاند، به نظر صحیح نبوده و از باب بیان مصداق شایع در عرف میباشد. (محقّق)
** جهت اطلاع بیشتر پیرامون کراهت شدید پوشیدن لباس سیاه، رجوع شود به: الکافی، ج ٣، ص ٤٠٣؛ تهذیب الأحکام، ج ٢، ص ٢١٣؛ مفتاح الفلاح، ص ٣٧٣؛ نور ملکوت قرآن، ج ٤، ص ٤٩٨؛ وظیفۀ فرد مسلمان در احیای حکومت اسلام، ص ٦٥، تعلیقه؛ رسالۀ نکاحیه، ص ١٨٤؛ مهر تابناک، ص ٢١٩.
- الکافی فی الفقه، ص ٢٤٠:
