
رساله طهارت انسان
بررسی فنی و فقهی طهارت ذاتی مطلق انسان
کتاب «رساله طهارت انسان» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس سره میباشد. در این کتاب با ذکر دلیل و بیان شواهد به اثبات رسیده که همه انسان ها اعم از مسلمان و کافر و اهل کتاب، طهارت ذاتیه دارند. نجاست مذکور در متون دینی مربوط به نجاست و کدورت باطنی است نه نجاست ظاهری. و آنچه در آیه کریمۀ { انما المشرکون نجس} ذکر شده صرفاً به جهت مسائل سیاسی و قذارتهای روحی و معنوی است و برای این مدعیٰ شواهدی کثیر، برخاسته از قرآن و روایات و تاریخ و سیره ائمه اطهار علیهم السلام، ذکر شده است. • اهم قرائن و شواهدی که بدان استناد شده: کثرت استعمال لفظ نجس در معنای نجاست باطنی در متون دینی، عدم ممانعت از ورود مشرکین به مسجد الحرام و مناظرۀ اهل بیت علیهمالسلام با ملحدین در این مکان مقدس، جواز همغذا شدن با مشرکین، جواز اطعام مشرکین به مسلمین، جواز بردهگرفتن از کفار و مشرکین و اهل کتاب، جواز دایه گرفتن اهل کتاب و مشرکین برای بچهشیرخوار؛ و سایر شواهد و قرائن. • مضاف بر این، مؤلف محترم به نقد و بررسی آراء و انظار علماء و فقهاء نیز پرداخته و مواضع خبط و خطای آنها را نیز متذکر شدهاند.
رساله طهارت انسان
122أوضحُ من تلک دِلالةً، بل لولا معلومیّةُ الحُکمِ بینَ الإمامیّةِ و ظهورِ بعضِها فی التّقیّةِ لَاتّجَهَ العملُ بها، لکن لا یَنبغی أن یُصغیٰ إلیها فی مُقابَلةِ ما تَقدَّم. و إن أطنَبَ بعضُ الأصحابِ فی البحثِ عنها و تَجشَّمَ مَحاملَ لها، یُرجَّحُ الطّرحُ علیها فضلًا عن التَقیّةِ؛ کما أ نّه لا یَنبغی الإصغاءُ للاستدلالِ علی الطّهارةِ أیضًا بقوله تعالیٰ: ﴿وَطَعَامُ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ حِلّٞ لَّكُمۡ وَطَعَامُكُمۡ حِلّٞ لَّهُمۡ﴾،1 بعدَ ورودِ الأخبارِ المُعتبرةِ و فیها الصّحیحُ و المُوثّقُ و غیرُهما، بإرادةِ العَدَسِ و الحُبوبِ و البُقولِ من الطّعامِ، سِیّما مع تَأییدِها بما عن المصباحِ المُنیرِ أنّهُ: «إذا أطلَقَ أهلُ الحجازِ الطّعامَ عَنَوا به البُرَّ خاصّةً.»2
نقد کلام صاحب جواهر
بسیار عجیب است، مرحوم صاحب جواهر گرچه اخبار طهارت را أوضحدلالةً میداند از اخبار نجاست، و حکم به طهارت را لَولا معلومیّةُ الحکمِ بینَ الإمامیّه، متَّجه میشمارد، ولی غیر از صِرف همین معلومیّت که فقط یک ارتکاز ذهنی ایشان و امثال ایشان است، هیچ دلیلی بر رجحان حکم به نجاست اقامه نمینماید، و با این
- سوره مائده (٥) آیه ٥.
- جواهر الکلام، ج ٦، ص ٤٣. ترجمه:
«و روایاتی که دلالت بر نجاست خصوص یهود و نصاریٰ دارند هم از روایات معتبر هستند. اگرچه در مقابل این روایات، اخباری هستند که دلالت بر طهارت آنان مینمایند و در بین آنها صحیح و غیر صحیح یافت میشود، و دلالتشان از دلالت اخبار دالّ بر نجاست واضحتر و قویتر است، بلکه اگر حکم در نزد امامیّه معلوم نبود و همچنین بعضی از آن روایات ظاهر در تقیّه نبودند، عمل به آنها صحیح و موجّه بود؛ امّا بعد از ادلّهای که گذشت دیگر سزاوار نیست به این دسته از روایات توجّه شود. و اگرچه بعضی از اصحاب، بحث را در اینجا طولانی کرده و محملهایی برای این روایات تراشیدهاند، امّا کنار گذاشتن آنها ترجیح دارد و حتّی نیازی به حمل آنها بر تقیّه نمیباشد؛ کما اینکه سزاوار نیست به استدلال بر طهارت اهلکتاب با آیۀ شریفۀ: ﴿و طعام اهلکتاب بر شما حلال است، و غذای شما نیز برای آنها حلال میباشد﴾ گوش داده شود و توجّه شود، چراکه اخبار معتبری که بین آنها راویان صحیح و موثّق و غیر آنها هستند، دلالت دارند بر اینکه مراد از طعام در آیۀ شریفه، عدس و حبوبات و سبزیجات است، بهویژه اینکه عبارت مصباح المنیر: ”هنگامی که اهل حجاز طعام را به صورت مطلق ذکر میکنند، منظورشان فقط گندم است.“ نیز این دسته از روایات را تأیید میکند.» (محقّق)
