امام شناسی ج8

چیست؟!¹

عامّه غالبا میگویند: آیه اكمال دین در روز عرفه نازل شده است‌

 بارى همانطور كه گفتیم از علماء و إعلام شیعه حتّى یكنفر هم نیست كه نزول آیه‌ اکمال دین‌ را در غیر روز غدیر گفته باشد، و إجماع و اتّفاق در شأن نزول آن درباره ولایت و در هنگام قرائت خطبه رسول اللَه دارند.

 اما علماء عامّه از أبو سعید خُدرى و أبو هریره و جابر بن عبداللَه و مجاهد مكى و حضرت امام محمّد باقر و امام جعفر صادق علیهما السّلام روایت كرده‌اند، و بزرگان آنها كه ما از كتابهایشان ذكر كردیم بدون هیچ بیان اشكال و ایرادى آورده‌اند لیكن أغلب آنها قائلند كه در عصر روز عرفه در حجّة الوداع نازل شده است.

 سیوطى گوید: از جمله آیاتى كه در سفر بر رسول اللَه نازل شد آیه‌ ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ‌﴾ بود و روایت صحیح از عُمَر وارد است كه در عَشِیه روز عرفه، یوم جمعه در سنه حجّة الوَداع نازل شد. و طرق این روایت به عُمَر بسیار است، ولیكن ابن مردویه از أبو سعید خُدرى تخریج كرده است كه این آیه در روز غدیر خمّ نازل شد.

 و نیز همانند مضمون این حدیث را از أبو هَریره تخریج كرده است. و در روایت أبو هَریره معین شده است كه روز هجدهم ذو الحجّة در وقت رجوع از حجّة الوداع بوده است. و هیچ یك از این دو تخریج صحیح نیست.²

 و ابن كثیر دمشقى گوید: هیچ یك از این دو روایت صحیح نیست بلكه صحیحى كه در آن شكى نیست آنست كه در روز عرفه كه روز جمعه بوده است نازل شده است همچنان كه از عمر بن خطّاب، و علىّ بن أبى طالب، و أوّلین پادشاه در إسلام: معاویة بن أبى سفیان، و ترجمان قرآن عبداللَه بن عبّاس، و سَمُرة بن جُنْدب وارد شده است. و شعبى، و قتادة بن دعامة، و شَهْر بن حَوْشَب، و بسیارى از بزرگان و علماء مرسلًا ذكر كرده‌اند، و ابن جریر طبرى نیز آورده است.³

 و در تاریخ خود، پس از آنكه حدیث ضَمْرَة را از ابن شَوْذَب، از مَطَر وَرَّاق،