امام شناسی ج8

باشد، فاصله بین نزول آیه و ارتحال رسول اللَه نَوَد روز و یا نَوَد و یك روز خواهد شد. و این خلاف تصریح خود عامّه است، و كسى هم این فاصله را ذكر نكرده است.

 دوّم‌ اینكه آیه‌ ﴿أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ‌﴾ دلالت دارد بر آنكه دین كامل و تمام أحكام و دستورات آمده است و چیزى باقى نمانده است، نه حلالى و نه حرامى تا پیامبر رحلت كردند. و طبق این معنى روایاتى وارد است در حالى كه مسلّماً بعضى از احكام بعد از عرفه نازل شده است مانند همین وجوب موالات در روز غدیر گرچه عامّه آنرا بر إمامت و خلافت حمل نكنند، و مانند آیه ربا و آیه دَین و آیه إرث كلَاله‌¹ و به طور كلّى آیاتى كه در سوره مائده بین روز عرفه و روز غدیر نازل شده است. چون عامّه نیز با ما اتّفاق دارند كه سوره مائده در حِجّة الوَداع نازل شده است‌²

 و سیوطى در كتاب «إتقان» به این اشكال كه بر آنها وارد است متوجّه گردیده و چنین گوید: بنا بر آنچه گذشت كه آیه‌ ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ﴾‌ در روز عرفه در سنه حِجّة الوَدَاع وارد شده است اشكالى پیش مى‌آید، زیرا ظاهر آیه دلالت دارد بر آنكه جمیع فرائض و أحكام قبل از این آیه نازل شده است. و به این مطلب جماعتى تصریح كرده‌اند، و از جمله آنان سُدّى مى‌گوید: بعد از این آیه نه حلالى و نه حرامى نازل نشده است، با اینكه آیه‌ دَین و ربا و کلاله‌ بعداً نازل شده‌اند. و ابن جریر به این اشكال متنبّه شده و اینطور توجیه كرده است كه بنابراین باید بگوئیم: مراد از إكمال دین، استقرار مسلمانان در مسجد الحرام و بیرون كردن مشركان از آنجاست بطورى كه مسلمین حجّ كردند و مشركین با ایشان مخالطه نداشتند.

 و سپس ابن جریر این تأویل را تأیید كرده است به روایتى كه از طریق ابن‌ أبى طَلْحة از ابن عبّاس وارد شده است كه: مسلمانان با مشركان با یكدیگر حجّ مى‌كردند و با هم مخالطه داشتند، و چون سوره برائت نازل شد و مشركان را از بیت اللَه الحرام نفى كرد، مسلمانان بدون مشاركت با مشركان حجّشان را در بیت اللَه الحرام انجام دادند. و این از تمامى نعمتى است كه خداوند ارزانى داشته است: ﴿وَ أَتْمَمْتُ‌