
مبانی اخلاق در آیات و روایات - ج۲
جلد دوم از مجموعۀ ارزشمند «مبانی اخلاق در آیات و روایات» متن پیاده شدۀ سخنرانیهای حضرت علامه آیةاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه، پیرامون «مبانی و دقایق اخلاقی» میباشد که در مسجد قائم و چهبسا منازل دوستان ایراد فرمودهاند که در ضمن تفسیر آیات کریمه و روایات شریفه و برخی ادعیۀ مأثوره، با بیانی شیوا و روان، به تحلیل و تفسیر پارهای از رموزِ برخی اخلاق حسنه و سیّئه پرداخته و مشتاقان لقای پروردگار و عاشقان حریم معبود را بر سفرۀ معارف ناب قرآن و اهلبیت علیهمالسلام فراخوانده و راه را برای وصول به آن حریم هموار ساخته است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • میزان ارزش انسان بر اساس تقویٰ و نیّت او • تقویٰ ملاک برتری در اسلام • اجر دانشمندان بر طبق منظور و غرض آنها از اختراعات و اکتشافات • لزوم وحدت و اخوّت بین مسلمانان • استجابت دعای عامّۀ مردم بهواسطۀ طلب حقیقی و اتّکای به خدا • دستور اسلام به مراعات حقوق همۀ مرتبطین با انسان حتّی حیوانات • سبب تشریع حکم بردهداری در اسلام • فلسفۀ قربانی کردن در عید قربان • لزوم دفاع و حمایت از حق • اهمیّت خلوص نیّت در مشورتدادن به افراد • اهمیّت مراقبه در سلوک راه خدا • اهمیّت طهارت قلب و دوام ذکر خدا در سلوک راه خدا • تلازم ذکر و یاد خدا با محبّت پروردگار • اهمیّت عزلت و خلوت در حضور قلب انسان • کیفیت وصول به مقام مخلَصین و حالات آنها بعد از فناء ذات • بهفعلیت رساندن استعدادات ملکوتی انسان بهواسطۀ تربیت صالح • نهفتهبودن تمام اسرار عالم امکان در انسان برای وصول به کمالات
مبانی اخلاق در آیات و روایات - ج۲
152میرسانند که از خودشان بهترند، فقیهترند، ذاتشان بهتر است، سعۀشان بیشتر است و مطالب را بهتر ادراک میکنند.»
بنابراین مِنحیثالمجموع، گزیری نیست از اینکه باید مطالب را رساند، حالا اعمّ از اینکه حامل فقه غیر فقیه باشد، یا حامل بهسوی أفقه باشد؛ علیٰکلّحال، همه باید این مطالب را برسانند، و آن دعا هم پشت سرشان هست که «نضّر الله! خدا آن چهرههایی که این کار را میکنند، تابناک و پردرخشش و پربهجت کند!» و شما همیشه با چهرههای باز با آنها مواجه بشوید که این مطلب را برسانید.
سه توصیۀ پیامبر و امور خیری که در قلب کدورت ایجاد نمیکند
ثلاثٌ لا یَغِلُّ علیهنّ قلبُ امرئٍ مُسلمٍ: إخلاصُ العمل لِلّه و النّصیحةُ لِأئمّة المسلمین و اللّزوم لجماعتهم؛ فإنّ دعوتَهم محیطةٌ مِن ورائهم.1
«سه کار و سه خصلت است که قلب مرد مسلمان و مؤمن هیچوقت از آنها کدورت پیدا نمیکند و خسته نمیشود (و به اصطلاح ما، گَردی روی قلبش نمینشیند)!»
این عمل اینقدر عمل خوبی است که هرکه انجام بدهد و این عمل به قلبش برود، صد در صد پاک است و پاک میماند. ممکن است انسان عملی انجام بدهد و عمل هم عمل خیر و خوبی باشد، ولی باز اثراتی از شوائب در انسان داشته باشد، مثل خودپسندی و ریا و اغراضی که بالأخره به خود انسان بر میگردد، یا انسان بعضی از اعمال حسنه را انجام بدهد، ولی بالمآل نتیجهاش به خود او برگردد. امّا این سهتا عملی که رسول خدا میفرماید، هیچ اثر سوئی روی قلب مرد مسلم نمیگذارد؛ یعنی این سهتا عمل صد در صد عمل طاهر و مطهّر است و قلبی که از این سهتا عمل عبور کند، اصلاً آلوده نمیشود و پاک و صاف و بدون هیچ شائبهای از اینها عبور میکند. میفرماید: «قلبُ امرئٍ مسلمٍ»، نه «قلب امرئٍ».
اخلاص عمل برای خدا
اوّل:
إخلاصُ العمل لِلّه؛ «مرد مسلمان، عمل وکارهایش را برای خدا بکند.»
- الکافی، ج ١، ص ٤٠٣؛ تفسیر القمی، ج ١، ص ١٧٣.
