امام شناسی ج13

آن است، پنهان كردن آن است. اظهار كردن نعمت عبارت است از: استعمال نعمت در همان محلّى كه نعمت دهنده اراده كرده است با یاد كردن نعمت دهنده با زبان ـ كه این همان ثناء است ـ و با دل بدون نسیان. و بناءً على هذا شكر خداوند متعال در برابر نعمتى از نعمت‌هاى او عبارت مى‌شود از آنكه: بنده خدا را در وقت به كار بردن آن نعمت یاد كند، و آن نعمت را در همان جائى كه او معین كرده است مصرف نماید و از آن تجاوز ننماید.

 و مى‌دانیم كه: چیزى در عالم نیست مگر آنكه نعمتى است از نعمتهاى خداوند تبارك و تعالى، و خدا از بندگان خود نمى‌خواهد مگر آنكه آن نعمت را در راه عبادت او مصرف كنند، و مى‌فرماید: وَ آتاكُمْ مِنْ كُلِّ ما سَأَلْتُمُوهُ وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ.¹ «و خداوند به شما از هر آنچه كه از او خواسته‌اید، (همه یا بعضى را) داده است و اگر نعمت‌هاى خدا را بشمارید به اندازه و مقدار آن نمى‌رسید، و حقّاً انسان ستمكار و پوشاننده نعمت‌هاى اوست.»

 پس شكر خدا بر نعمت وى آن است كه: در آن نعمت، أمر خدا اطاعت شود و مقام ربوبیت و الوهیتش در آن نعمت یاد شود.

 و بنابر این شكرِ مطلق خداوند بدون تقیید عبارت است از: یاد كردن او بدون نسیان، و اطاعت او بدون عصیان. و مفاد و مراد از گفتارش كه مى‌فرماید: وَ اشْكُرُوا لِي وَ لا تَكْفُرُونِ‌،² این مى‌شود كه: مرا یاد كنید یادى كه با آن فراموشى آمیخته نمى‌باشد، و از أمر من پیروى نمائید بگونه‌اى كه با گناه مشوب نباشد». و نباید به سخن كسى كه مى‌گوید: این‌گونه أمر، أمر به ما لا یطاق است گوش فرا داد، زیرا این‌گونه سخن ناشى از كمى تدبّر در حقائق دینیه و دورى از ساحت عبودیت است.

 و در برخى از مباحث سابقه معلوم شد كه: فعل دلالت بر مجرّد تلبّس به مبدأ و مصدر فعل دارد، به خلاف وصف كه دلالت بر استقرار تلبّس مى‌كند به حیثیتى كه‌