امام شناسی ج14

نمى‌سازد و تا براى شناخت امام علیه السّلام خود مؤمن شیعه دست به سلوك عملى نزند و در راه سیر ایشان وارد نگردد مطلب براى او مبهم مى‌ماند.

 مرحوم سید محسن امین به درس آخوند حاضر نشده است، و خود از این محرومیت اظهار تأسّف مى‌كند. او در كتاب «مَعادِن الجَواهر» جلد چهارم ص ٧٧ مى‌گوید: «سپس خانه‌اى در محلّه حُوَیش نجف اجاره كردیم و بدان انتقال یافتیم و شروع به درس و تدریس نمودیم، و همسایه ما شیخ ملّا حسین‌قُلى همدانى فقیه و عارف و اخلاقى مشهور بود.

 من دو روز به درس أخلاق او رفتم، و پس از آن ترك گفتم و بر دروس فقه و اصول یكسره روى آوردم و سپس پشیمان شدم از آنكه تا آخر زمان حیات وى در درس اخلاقى او حاضر نگشتم.

 او رحلت كرد و ما در نجف اشرف بودیم، و جُلّ تلامیذ او عرفاء صالحین بودند و در میانشان به عكس آنان در اخلاق نیز یافت مى‌شدند؛ چون حكمت مانند آب باران است چون ببارد بر درختى كه میوه‌اش تلخ است میوه تلخ‌تر مى‌گردد؛ و چون ببارد بر درختى كه میوه‌اش شیرین است شیرین‌تر مى‌شود.»

 منظور آن نیست كه شاگردان آخوند، داراى جفر بوده‌اند و مغیبات را با آن كشف مى‌نمودند؛ نه! بلكه شاگردان ممتاز او كه بر عالم مثال و عقل احاطه پیدا كرده بودند همه امور در هر لحظه در دلشان حاضر بود و در برابر دیدگان بصیرتشان مشهود. این مقامى است كه جفر و رَمْل به گرد آن نمى‌رسد.

 منظور آن است كه: با وجود إحاطه مثالیه و إحاطه عقلیه براى سالك راه خدا، دیگر براى او باور كردن أمثال جفر كارى است آسان و او أبداً دنبال دلیل متقن و دندان‌شكن نمى‌رود. در مراحل اولیه ثبوتش براى وى حلّ گردیده است و براى اثباتش همین قدر دلائل نقلى كافى است.