امام شناسی ج14

برایشان قرائت نموده است، آنان آن را ننوشته‌اند؛ بلكه از حفظ آن را روایت نموده اند.

 و بعضى از آن عبارت پیغمبر صلى اللَه علیه و آله است، و بعضى اجمال معنى است مثل قوله: «الْعَقْلُ، وَ فِکاک الاسِیرِ» زیرا كه مراد از عقل، دیه قتل است و آن را به عقل اسم گذارى كرده‌اند به جهت آنكه اصل در آن شترى بوده است كه آن را عَقْل مى‌نموده‌اند یعنى با عِقال و پابند، آن را در فضاى سرباز خانه مقتول یا عصبه او كه مستحق دیه بوده‌اند مى‌بسته اند.

 و أسْنَانُ الإبِلِ كه در بعضى از روایات وارد شده است، معنیش آن چیزى است كه براى سنّهاى مختلف شتر دیه یا صدقه شرط مى‌گردد ـ الخ.

 و محصّل كلام آن است كه: ما احدى را سراغ نداریم كه آنچه را در نصّ آن صحیفه آمده است بتمامه نوشته باشد و آن را از أمیرالمؤمنین أخذ نموده باشد؛ و نه آنكه حضرت آن را به امر پیغمبر صلّى اللَه علیه و آله نوشته باشد؛ به علّت آنكه در روایت قتاده از أبِى حَسَّان وارد است كه: حضرت چیزى شنیدند و نوشتند.

 وَ إذَا کان لنا مِن کلمةٍ نُعَلِّق بها عَلى أمرِ هذه الصَّحیفة المنسوبة إلى عَلى رضى اللَه عنه‌ با ملاحظه آنچه پیرامون آن روایات مختلفى در كتب حدیث وارد است آن است كه بگوئیم: ما اطمینان به روایاتى كه در این باره وارد است نداریم گرچه رواتشان صحیح باشند. و براى تو همین بس آنچه را كه یافتى ابن حَجَر درباره این روایات گفت.

 و بازگشت شك و تردید ما به آن است كه: اگر عَلِى رضى اللَه عنه اراده مى‌فرمود تا از رسول خدا چیزى را كه براى دین و مسلمین نافع بود بنویسد، براى وى این كافى نبود كه مثل این صحیفه را كه بنابر گفتارشان در غلاف شمشیرش جاى مى‌داد بنویسد؛ بلكه او هزاران حدیث را كه براى امور مهمّه مسلمین به كار مى‌آمد مى‌نوشت و او صادق بود در تمام چیزهائى كه مى‌نوشت اگر اراده نوشتن مى‌نمود.

 علاوه بر اینها، ما از روایات وارده در پیرامون این صحیفه فائده بزرگى بردیم؛