امام شناسی ج14

صنعا طلبید و او براى وى كتاب‌ «الْمُلُوک وَ الاخبارُ الْمَاضِیة» را نوشت، و وَهَب بن مُنَبِّه و زُهْرى و موسى بن عَقَبَة نیز در این زمینه كتابهائى را نگاشتند.

 و لیكن اینها قانع نمى‌كند كه بَحَّاثین در تاریخ علوم و تصنیف، عصر بنى امیه را عصر تصنیف محسوب دارند، زیرا كه در آن عصر كتابهاى جامعِ شاملِ مبوّبِ مفصّل نقش هستى به خود نگرفت. و تمام اینها مجموعه‌هائى بود كه بر حسب ورودشان و اتّفاق روایتشان تدوین مى‌شدند.¹

 غزالى در «احیاء العلوم» مى‌گوید: «كتب و تصانیف، چیزهاى حادثى مى‌باشند و حتّى یكى از آنها در عصر صحابه و صدر عصر تابعین نبود، و حدوث آنها پس از سنه ١٢٠ ه و پس از وفات جمیع صحابه و جُلِّ تابعین رضى اللَه عنهم بوده، و بعد از وفات سعید بن مُسَیب (متوفَّى در سنه ه) و حسن بَصْرى (متوفَّى در سنه ١١٠ ه) و بعد از وفات خوبان و برگزیدگان از تابعین بوده است.

 بلكه نخستین أصحاب، كتابت حدیث را ناپسند مى‌شمردند و تصنیف كتب را مكروه میداشتند براى اینكه مردم از حفظ و از قرآن بدانها مشغول نگردند و از تدبّر و تفكّر و تذكّر باز نمانند، و مى‌گفتند: سنّت را حفظ كنید همین طور كه ما حفظ میكردیم ...»²

 و ملخّص و محصّل آنچه ذكر شد آن است كه: اوّلین مرحله تدوین حدیث از