امام شناسی ج14

 وى على‌رغم بُخْلى كه داشت، در این راه اموال سرشارى را مصرف نمود.

 و چنین آورده‌اند كه: عنایت وى در تشیید و تعضید علوم اسلامیه متوقّف نگردید، بلكه او علماء و مترجمین را وادار مى‌نمود آنان كه از سریان و فارس بودند تا از فارسى و یونانى به عربى نقل كنند: علوم طبّ و سیاست و حكمت و فَلَك و تنجیم و آداب و منطق و غیرها را.¹

 بر این اصل او اوّلین حاكمى بود كه براى وى كتبى از لغتهاى دیگر به عربى ترجمه شد، با وجود آنكه عنایت او به حدیث و جمع‌آورى و تدوین آن، عنایت فائقى بوده است تا به جائى كه چون به او گفته شد: هَلْ بَقِىَ مِنْ لَذَّاتِ الدُّنْیا شَىْ‌ءٌ لَمْ تَنَلْهُ؟! فَقَالَ: بَقِیتْ خَصْلَةٌ: أنْ أقْعُدَ فِى مِصْطَبَةٍ وَ حَوْلِى أصْحَابُ الْحدیثِ!

 «آیا از لذّات دنیا چیزى هنوز باقى مانده است كه بدان نائل نگشته باشى؟! گفت: یك چیز باقى مانده است: آنكه روى مِصطبه و تختى بنشینم و گرداگرد من اصحاب حدیث بوده باشند!»

 و چنانكه در بعضى از روایات وارد است: منصور همان كس است كه به مالك ابن أنس اشاره نمود تا كتاب‌ «مُوَطَّأْ» را تألیف كند.

 صَوْلى مى‌گوید: منصور اعلم مردم به حدیث و أنساب بود.

 و شگفتى نیست در آنكه رجال حدیث در عهد منصور زیاد گردند و علماء در طلب آثار رسول اشتداد و اهتمام نمایند و در گردآورى و تدوینش رغبت كنند، با وجود آنكه عمر بن عبد العزیز گفته است: إنَّ السُّلْطَانَ بِمَنْزِلَةِ السُّوقِ یجْلَبُ إلَیهَا مَا ینْفَقُ فِیهَا؛ فَإنْ کانَ بَرّاً أتَوْهُ بِبِرِّهِمْ، وَ إنْ کانَ فَاجِراً أتَوْهُ بِفُجُورِهِمْ‌.²