امام شناسی ج14
جلد چهاردهم از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیسِ علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «تدوین حدیث نزد شیعه و اهلسنت» و «بحثی مبسوط در عدم تحریف قرآن» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • اهمیت تدریس و کتابت • منع عمر از كتابت حديثِ پيامبر • منع عمر از كتابت بر اساس اغراض سياسى بوده است • آفات اعتقاد به «حسبنا كتاب الله» • دلایل نیاز به سنّت پیامبر و همچنین شواهد بسیار تاریخی بر مطلوبیت کتابت حدیث • اعتراف أحمد أمين به غلط بودن خلافت أبو بكر و عمر، و مطاعن عثمان • اعترافات احمد امين به منع عمر از وصیت پیامبر در مرض موت • بحثی مفصل در عدم تحریف قرآن، و نقد و بررسی ادلۀ قائلان به تحریف • نقدی بر مکتب اخباری • بحثی مشروح دربارۀ تدوین حدیث در نزد اهل سنت • ابحاثی درباره روایات اسرائیلیات، روایات ابوهریره و مانند آن • کتابهایی غیر از قرآن که در خانۀ اهلبیت بوده است
مرتب سازی:
امام شناسی ج14
354و ابن وَهَب (و در سنه ١٩٧ بمرد).
و تبویب و تدوین علم رو به فزونى نهاد و كتب عربیت و لغت و تاریخ و ایام النّاس مرتَّب و مبوّب گردید. و قبل از این عصر سایر علماء ـ و در روایتى (أئمّه) ـ چنین بودند كه از حفظ تكلّم مىنمودند و علم را از صحیفههاى غیر مرتّبه روایت مىكردند ـ تا پایان گفتار ذهبى.1
و به علّت آنكه این دانشمندان در عصر واحدى مىزیستند، على التّحقیق معلوم نمىگردد كه كدام یك از آنان در تدوین أسبق بودهاند. لهذا بعضى گفتهاند: نخستین مُصَنِّف سعید بن أبى عُرُوبَة بوده است، و بعضى ابن جُرَیج، و بعضى ربیع بن صبیح، و بعضى حَمَّاد بن سَلمَه را به شمار آورده اند.
ابن حَجَر مىگوید: اوّلین كس كه به جمع حدیث پرداخت ربیع بن صبیح، و سعید بن أبى عُرُوبَة بوده است تا اینكه بزرگان طبقه ثالثه2 قیام نمودند و احكام را تدوین كردند.
در این حال مالِك كتاب «مُوَطَّأ» را نوشت و در آن احادیث قویه اهل حجاز را انتخاب و اختیار نمود و آن را با اقوال صحابه و تابعین و كسانى كه بعد از آنان بودهاند ممزوج كرد.
دو حافظ: ابن حجر و عراقى مىگویند: این جماعت در عصر واحد بودهاند؛ لهذا معلوم نمىشود كدام یك در تدوین سبقت داشتهاند. و سپس جماعت كثیرى از اهل عصرشان در عمل بر مِنوال و اسلوب ایشان از آنان دنباله روى
- ص ٣٥١ ج ١ از کتاب «النّجوم الزاهرة» و ص ١٠١ «تاريخ الخلفاء» سيوطى بنابه تعليقه أبو ريّه. و چون براى تطبيق به کتاب «النّجوم الزّاهرة» مراجعه شد، کاملًا حکايت، مطابق اصل بود به استثناى سنه وفات اين علماء اهل تدوين که أبو ريّه از نزد خود اضافه نموده است. و انتهاى کلام ذهبى که أبو ريّه بدان اشاره نموده است، اين مىباشد: فَسهُل و للّه الحمد تناولُ العلم فأخَذ الحفظ يتناقص، فللّه الامر کلّه انتهى کلام الذّهبى.
- طبقه در اصلاح مشايخ عبارت است از جماعتى که در سنّ و ملاقات مشايخشان اشتراک دارند.