امام شناسی ج14

خواب دیده است! و ایشان او را به اعتناق اسلام و اتّباع أئمّۀ اثنا عشر از أهل البیت علیهم السلام امر كرده‌اند.

 و ذكر كرده است كه مروّج شیعۀ أخباریّه در عصر او مولى محمّد أمین استرآبادى بوده است. و مقدارى از مطالب او را از كتاب «الفوائد المدنیّة» و «دانشنامۀ شاهى» و غیرهما نقل میكند.

 در اینجا مرحوم صاحب «الذَّریعة» پس از بیان مطالبى از وى در ذكر مذهب إسمعیلیّه و طائفۀ صوفیّه میگوید:

 و بالجمله بدون شكّ مؤلّف این كتاب از شعراء أواسط قرن یازدهم مى‌باشد كه غالب آنها را نَصرآبادى در تذكره‌اش ذكر كرده است؛ و در آنجا كسى كه بر وى منطبق باشد یكى از اسامى محتمله‌اى كه أوّلًا ذكر نمودیم نمى‌باشد مگر فانى كشمیرى كه از او شعرش را در ص ٤٤٧ نقل كرده است.

 بنابراین شاید این‌ فانى‌ همان مؤلّف باشد و اسمش همان طور كه سِرجان ملكم ذكر كرده است‌ محسن‌ بوده، و در نسخه بروكسل به‌ محمّد تصحیف شده باشد و یا بالعكس. و امّا ذو الفقار متخلّص به‌ مؤبد یا هوشیار را من نشانى براى او ندیدم.

 و اوّلِ كتاب «دبستان مذاهب» با این بیت آغاز میگردد:

 و امّا آنچه در «ذیل كشف الظُّنون» ص ٤٤٢ ذكر نموده است كه: این كتاب تألیف‌ مؤبد شاه مهتدى‌ است كه براى اكبر شاه متوفَّى در سنۀ ١٠١٤ تصنیف كرده است، درست نیست؛ به سبب آنكه در كتاب «دبستان» قصص و حكایاتى را از سنوات ١٠٤٤ تا ١٠٦٣ ذكر مى‌كند، از جمله آنكه مى‌گوید: دیدم در سنۀ ١٠٥٣ مرتاضى را كه ایران را مدح مى‌كرد؛ ولى پادشاهش شاه عبّاس بن خدابنده را سبّ و شتم مى‌نمود و مى‌گفت: وى هر پسر یا دختر زیبائى را از روى غصب و تعدّى اخذ مى‌نماید.¹

 این راجع به هویّت كتاب «دبستان مذاهب» و اختلاف و جهالت در شخص‌