امام شناسی ج14

استفاده كرد؛ و به طور كلّى امروزه كه در دنیا اصول معاملاتشان متّكى به اسناد و تنظیم و نوشته و امضاء و توشیح از مقامات عالیه و رسمیّه است، از این دو آیه اخذ شده است؛ و با ضمیمۀ بعضى از آیات دیگر جمیع سیاسات مُدُنْ و قوانین اجتماعى را مى‌توان به صورت مُدَوَّن و مشروح و گسترده ابراز نمود؛ و زحمت این امر بر دوش فقهاى عظام شیعه بوده و ایشان الحقّ خوب از عهده برآمده‌اند، شَکرَ اللَهُ مَساعِیَهم الجَمیلة وَ مَبانِیهَم المُنیفَة.

 فعلًا سخن ما از این موضوع خارج است، و فقط این دو آیه را به عنوان استشهاد در اینجا ذكر نمودیم تا اهمّیّت نوشتن و كتابت كه موضوع بحث ما از نظر اسلام است واضح گردد و عنایت قرآن كریم و پیامبر عظیم و امرشان به نوشتن و لزوم كتابت در موارد عدیده مشخّص گردد، تا جائى كه یك پایه از مسائل دینیّه را مى‌توان مبتنى و متّكى بر كتابت دانست كه اگر آن نبود بسیارى از مسائل زمین مى‌ماند.

 خطیب بغدادى: مورّخ أبو بكر أحمد بن علىّ بن ثابت گوید: در وصف نمودن رسول اللَه صلّى اللَه علیه [و آله و سلّم‌] كتابْ را به اینكه قید علم است، دلیل است بر اباحه نگاشتن علوم را در كتابها براى كسى كه بر قوّۀ حافظۀ خویشتن نگران است از آنكه در آن غلطى وارد شود، و ناتوانى و عجز از إتقان و ضبط علوم برایش پیدا شود. و خداوند سبحانه بندگان خود را به مثل این مسأله در مسألۀ دَيْن تأدیب فرموده و گفته است:

 وَ لَا تَسْأَمُوا أن تَكْتُبُوهُ صَغِيراً أوْ كَبِيراً إلَى‌ أجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَهِ وَ أقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَ أدْنيٰ‌ ألَّا تَرْتَابُوا.¹

 «و از نوشتن سند و سر رسید دیون خود در معاملات خسته و ملول نگردید، خواه آن دَيْن كوچك باشد خواه بزرگ! این كار نزد خداوند به حقّ و درستى بیشتر مى‌گراید و براى گواهى و شهادت استوارتر، و براى عدم حصول شكّ و تردید، به واقع نزدیكتر مى‌باشد.»