کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد اول از این مجموعه پیرامون «رابطه باطنی دنیا و آخرت» و «حرکت انسان به سوی باطن دنیا» سخن بهمیان آمده است. مهمترین مباحث این مجلّد: • فرق مؤمن و کافر در پیروی از عقل و حسّ • معنای زینت و غرور بودن دنیا • دنیا، ظاهر حیات و آخرت، باطن آن است • علت ترس از مرگ • اشتیاق به مرگ، شاخص مؤمن • معنای دنیای مذموم • راه بهشت، صبر در ناملایمات است • مرگ و خواب از یک مقولهاند، با شدّت و ضعف • در حال خواب با بدن مثالی هستیم • عمل فرشتگانِ قبض روح و ملک الموت، عین عمل خداست • کیفیت قبض روح افراد مختلف، از مؤمن و کافر و ستمگر • قبض روح و مشاهدات در حال مرگ، با باطن است • مرگ، تطهیر و تزکیه است • در آخرت، متاع عبودیت و تقویٰ خریدار دارد
مرتب سازی:
معاد شناسی ج1
71ءَانَسُ بِالْمَوْتِ مِنَ الطِّفْلِ بِثَدْىِ أُمِّهِ.1 «سوگند به خدا كه همانا فرزند أبو طالب انسش به مرگ بیشتر است از انس كودك به پستان مادرش.»
این جمله آن حضرت از فقرات خطبهاى است كه بعد از رحلت رسول خدا صلّى الله علیه و آله و سلّم ایراد فرموده است، در وقتىكه زبیر و أبو سفیان و جماعتى از مهاجرین گرد آن حضرت جمع شده و آن حضرت را به قیام تحریك مىنمودند.2
حضرت از نیتهاى بسیارى از آنان كه مقصودشان صرفاً حكومت ظاهرى و ریاست دنیوى بوده مطّلع و همه را ردّ كرد، و در خطبهاش فرمود: هنوز موقعیت حكومت الهى براى من زمینه پیدا نكرده و راه هموار نشده و مانند لقمهاى است كه گلوگیر شود و یا مانند میوهاى است كه در غیر موقع رسیدن، آن را از درخت بچینند. من براى برداشتن تاج مفاخرت و غرور دنیا حكومت نمىكنم، و براى حرص به مملكت دارى حاكم نمىشوم؛ و تقیه و سكوت من هم بر اساس خوف از مرگ نیست. و سپس این جمله غرّاء را میفرماید و بدنبالش مىگوید:
بَلِ انْدَمَجْتُ عَلَى مَكْنُونِ عِلْمٍ لَوْ بُحْتُ بِهِ لَاضْطَرَبْتُمُ اضْطِرَابَ الارْشِیةِ فِى الطُّوَى الْبَعِیدَةِ.3
- «نهج البلاغه» خطبه ٥؛ و از طبع مصر با تعليقه عبده، ج ١، ص ٤١
- «شرح نهج البلاغه» ابن أبى الحديد بيست جلدى، جلد ١، ص ٢١٨ و ٢١٩
- طَوىّ و طَويّة به معنى چاه است، و ممکن است در عبارت