کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد اول از این مجموعه پیرامون «رابطه باطنی دنیا و آخرت» و «حرکت انسان به سوی باطن دنیا» سخن بهمیان آمده است. مهمترین مباحث این مجلّد: • فرق مؤمن و کافر در پیروی از عقل و حسّ • معنای زینت و غرور بودن دنیا • دنیا، ظاهر حیات و آخرت، باطن آن است • علت ترس از مرگ • اشتیاق به مرگ، شاخص مؤمن • معنای دنیای مذموم • راه بهشت، صبر در ناملایمات است • مرگ و خواب از یک مقولهاند، با شدّت و ضعف • در حال خواب با بدن مثالی هستیم • عمل فرشتگانِ قبض روح و ملک الموت، عین عمل خداست • کیفیت قبض روح افراد مختلف، از مؤمن و کافر و ستمگر • قبض روح و مشاهدات در حال مرگ، با باطن است • مرگ، تطهیر و تزکیه است • در آخرت، متاع عبودیت و تقویٰ خریدار دارد
مرتب سازی:
معاد شناسی ج1
80٤ ـ أنِفَتْ وَ ما أنِسَتْ فَلَمّا واصَلَتْ *** ألِفَتْ مُجاوَرَةَ الْخَرابِ الْبَلْقَعِ تا آنكه مىگوید:
١٨ ـ وَ تَعودُ عالِمَةً بِکلِّ خَفیة *** فى الْعالَمینَ فَخَرْقُها لَمْ یرْقَعِ ١٩ ـ وَ هىَ الَّتى قَطَعَ الزَّمانُ طَریقَها *** حَتّى لَقَدْ غَرَبَتْ بِغَیرِ الْمَطْلَعِ ٢٠ ـ فَکأنَّها بَرْقٌ تَألَّقَ بِالْحِمَى *** ثُمَّ انْطَوَى فَکأنَّهُ لَمْ یلْمَعِ1 .
- تمام اين قصيده را در «لغت نامه دهخدا» در مادّه أبو على سينا ص ٦٥٣ آورده است. و نيز در کتاب «جشن نامه ابن سينا» تأليف دکتر ذبيح الله صفا در ج ١، ص ١١٦ و ١١٧ آورده است، و در ص ١١٦ گويد:
«شروح متعدّدى از اين قصيده در دست است مانند شرح شاگرد شيخ، عبد الواحد بن محمّد الجوزجانى و شرح عفيف الدّين التِّلِمْسانى (متوفّى به سال ٦٩٠ هجرى) بنام «الکشفُ و البيان فى عِلم معرفةِ الإنسان» و شرح سليمان الماحوزى البحرانى و شرح داود الانطاکى و شرح سديد الدّين المنّانى و شرح محيى الدّين بن العربىّ و شرح مير سيّد شريف جرجانى و شروح ديگرى از متأخّرين. «و نيز گويد:
«اين قصيده در «طبقات الأطبّاء» ابن أبى اصَيبِعه (ج ٢، ص ١٠- ١١) و «نامه دانشوران» و «کشکول» شيخ بهائى (طبع مصر، ص ١٨٦) چاپ شده است. و کارادوو(Vaux Carrade Baron ) آن را در مجلّه آسيائى (دوره نهم، ج ٤، ص ١٥٧- ١٧٣) طبع و به زبان فرانسوى ترجمه کرده است. ترجمه ترکى اين قصيده از حريمى در دست است، و همچنين ترجمهاى فارسى موجود مىباشد که در سطور آينده به نقل آن مبادرت خواهد شد.» انتهَى
. و سپس بعد از ذکر قصيده عربيّه، قصيده فارسيّه را که شرح آن است ذکر کرده و معلوم نيست شارح کيست، چون در انتهاى شرح نوشته شده:﴿ علَى يَدِ أضعفِ عبادِ الله، أقلّ الطّلبة غلامحسينِ الطّبيبِ، فى شَهر شعبانِ المعظّم مِن شُهور تسعٍ و تسعين و مائتَين بَعد الالف مِن الهِجرَة.﴾ ممکن است شارح همين غلامحسين طبيب باشد و ممکن است شارح ديگرى بوده و غلامحسين کاتب آن شرح بوده که آن را و اصل قصيده عربيّه و رساله حىّ بن يَقظان و تفسير آن را از أبى منصور بن زيلة در يک مجموعه به کتابت در آورده است.
- تمام اين قصيده را در «لغت نامه دهخدا» در مادّه أبو على سينا ص ٦٥٣ آورده است. و نيز در کتاب «جشن نامه ابن سينا» تأليف دکتر ذبيح الله صفا در ج ١، ص ١١٦ و ١١٧ آورده است، و در ص ١١٦ گويد: