معاد شناسی ج1
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد اول از این مجموعه پیرامون «رابطه باطنی دنیا و آخرت» و «حرکت انسان به سوی باطن دنیا» سخن بهمیان آمده است. مهمترین مباحث این مجلّد: • فرق مؤمن و کافر در پیروی از عقل و حسّ • معنای زینت و غرور بودن دنیا • دنیا، ظاهر حیات و آخرت، باطن آن است • علت ترس از مرگ • اشتیاق به مرگ، شاخص مؤمن • معنای دنیای مذموم • راه بهشت، صبر در ناملایمات است • مرگ و خواب از یک مقولهاند، با شدّت و ضعف • در حال خواب با بدن مثالی هستیم • عمل فرشتگانِ قبض روح و ملک الموت، عین عمل خداست • کیفیت قبض روح افراد مختلف، از مؤمن و کافر و ستمگر • قبض روح و مشاهدات در حال مرگ، با باطن است • مرگ، تطهیر و تزکیه است • در آخرت، متاع عبودیت و تقویٰ خریدار دارد
مرتب سازی:
معاد شناسی ج1
164و در حال خواب دیدن یا مسرور است به دیدن مناظر دلفریب و یا مغموم است به مشاهده صحنههاى دهشت انگیز؛ و هر دوى آنها از یك مقوله هستند.
و شاهد بر این مطلب آنكه در كتاب «معانى الاخبار» با همین سندى كه أخیراً ذكر شد روایت میكند از امام محمّد تقىّ علیه السّلام كه چون از آن حضرت از حقیقت مرگ سؤال شد، در پاسخ فرمودند:
احوالات پس از مرگ همانند حالات مختلف خواب دیدن است
مرگ همین خوابى است كه هر شب به سراغ شما مىآید؛ با این اختلاف كه مدّتش طولانى است و انسان در این خواب بیدار نمىشود مگر روز قیامت. افرادى كه در حال خواب، خواب مىبینند و در آن حال به أنواع فرح كه به وصف و اندازه نیاید شاد خاطر میگردند، یا به انواع دهشتها و وحشتها كه قابل توصیف و تقدیر نباشد دچار میگردند؛ چگونه است حال سرور و شادمانى آنها یا حال دهشت و اضطراب آنها در خواب؟ همینطور است مرگ و احوالاتى كه در آن حال بر انسان پیش مىآید؛ پس آماده مرگ شوید!1
این روایت صریح است بر اینكه خواب و مرگ یكى است، منتهى مرگ قدرى عمیقتر است و سنگینتر و خواب قدرى سطحىتر است و سبكتر.
پس میتوان گفت كه مرگ خوابى است سنگین؛ و خواب مرگى است سبك.2
- همان مصدر، ص ٢٨٩
- و بر همين اصل در «مصباح الشّريعة» (طبع مرکز نشر کتاب- طهران، سنه 1379) باب 49، ص 29 وارد است كه: قالَ الصّادِقُ عَلَيْهِ السَّلامُ: إنَّ النَّوْمَ أخو الْمَوْتِ، وَ اسْتَدلَّ بِهِ عَلَى الْمَوْتِ الَّذى لا تَجِدُ السَّبيلَ إلَى الانْتِباهِ فيهِ، وَ الرُّجوعِ إلَى إصْلاحِ ما فاتَ عَنْكَ. «خواب برادر مرگ است؛ و مرگ را با خواب قياس كن، و خواب را دليل و راهنما بگير براى مردنى كه در آن هيچ راهى بسوى بيدارى و رجوع به دنيا براى اصلاح ما فات و تدارك و جبران آنچه از تو فوت شده است نيست.»
و نيز در «الجامع الصّغير» سيوطى، طبع چهارم مطبعه مصطفى البابى الحلبى- مصر، ج 2، ص 189 از رسول خدا صلّى الله عليه و آله روايت كرده است كه: النَّوْمُ أخو الْمَوْتِ، وَ لا يَموتُ أهْلُ الْجَنَّةِ. و در «كنوز الحقائق» ص 143 بدين عبارت روايت كرده است كه: النَّوْمُ أخو الْمَوْتِ، وَ أهْلُ الْجَنَّةِ لا يَنامونَ وَ لا يَموتون