
معاد شناسی ج1
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد اول از این مجموعه پیرامون «رابطه باطنی دنیا و آخرت» و «حرکت انسان به سوی باطن دنیا» سخن بهمیان آمده است. مهمترین مباحث این مجلّد: • فرق مؤمن و کافر در پیروی از عقل و حسّ • معنای زینت و غرور بودن دنیا • دنیا، ظاهر حیات و آخرت، باطن آن است • علت ترس از مرگ • اشتیاق به مرگ، شاخص مؤمن • معنای دنیای مذموم • راه بهشت، صبر در ناملایمات است • مرگ و خواب از یک مقولهاند، با شدّت و ضعف • در حال خواب با بدن مثالی هستیم • عمل فرشتگانِ قبض روح و ملک الموت، عین عمل خداست • کیفیت قبض روح افراد مختلف، از مؤمن و کافر و ستمگر • قبض روح و مشاهدات در حال مرگ، با باطن است • مرگ، تطهیر و تزکیه است • در آخرت، متاع عبودیت و تقویٰ خریدار دارد
معاد شناسی ج1
173مىدهد، مرحله دوّم روغن است كه خارج از جسم نیست بلكه در تمام اعضاء و اجزاء این جسم است و حكم جان او را دارد، مرحله سوّم جوهره و اسانس است كه او نیز خارج از روغن نیست بلكه در تمام ذرّات روغن منتشر و حكم جان و روح آن را دارد.
ولى این تشبیه از دو جهت با مورد بحث كه اندكاك بدن در صورت و صورت در نفس باشد تفاوت دارد.
جهت اوّل آنكه در دانه بادام، عصاره و جوهره مندكّ در روغن و روغن مندكّ در دانه بادام است امّا در مورد بحث بعكس؛ جسم مندكّ در صورت و مثال، و مثال مندكّ در نفس است.
جهت دوّم آنكه در دانه بادام عصاره واقعاً داخل روغن و روغن در حقیقت داخل در اجزاى دانه است؛ امّا در مورد بحث دخول نیست بلكه روح، إحاطه و سِعه به مثال دارد و مثال احاطه و سعه به بدن دارد، و از باب ضیق تعبیر مىگوئیم كه بدن داخل در مثال و مثال داخل در نفس است.
بارى، در این تشبیه مىگوئیم كه بدن انسان مانند جسم دانه بادام است، و عالم مثال و صورت انسان مانند روغن بادام، و عالم نفس و روح انسان مانند جوهره و عصاره بادام.
افعال انسان در حال خواب و مرگ با بدن مثالى اوست
بدن انسان را كه طبع و مُلك اوست، همه ما مىبینیم و او را حسّ مىكنیم. مثال او كه همان عالم ذهن اوست، مجرّد و عالم ملكوت پائین اوست. نفس او كه همان روح اوست، تجرّدش بیشتر و عالم ملكوت بالاى اوست.
