معاد شناسی ج2
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد دوم از این مجموعه پیرامون «تمایزات عالم طبع، برزخ و قیامت» و «حضور ملکوتی اشیاء در عوالم بالا» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • اساس دستورات دین بر تعبد است • بی‌فائده بودن توبه در حال نزول عذاب • بر مستضعفین عذاب نیست • کیفیت تجلی صفات خدا در اولیای‌خدا • لازمۀ پیروی از اولیای‌خدا لحوق به آنهاست • اولیاء خدا ترس و اندوه و سکرات مرگ ندارند • کیفیت تجلّیِ صفات خدا در اولیاء خدا • الحاق مؤمنان به اولیای خدا، و منکران به اولیای شیطان • در حال تجرّد و مرگ، هر کدام از زشتیها و خوبیها به اصل خود میروند • ابتلائات دنیوی کفارۀ گناه مؤمن • تمایزات عالم طبع و برزخ و قیامت • تجرّد عالم خیال • کردار انسان در دنیا، به واسطۀ اتّحادِ بدن با صورت مثالی است • در برزخ، سؤال با باطن است و امکان دروغ نیست • در برزخ، انسان و اعمال او با صورت ملکوتی جلوه دارند
معاد شناسی ج2
117ملكوتى و جرقّه الكتریكى ربّانى انسان را تجزیه میكند، خوبیها یكطرف و بدیها به طرف دیگر میروند. خوبیهاى عارضى بسوى خوبیهاى ذاتى میرود، و بدیهاى عارضى بسوى بدیهاى ذاتى؛ يَقْدُمُ قَوْمَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ1. و در سوره أنفال میفرماید:
لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَ يَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ عَلى بَعْضٍ فَيَرْكُمَهُ جَمِيعاً فَيَجْعَلَهُ فِي جَهَنَّمَ أُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ2.
«خداوند مادّه پلید را از مادّه پاك جدا میكند، و آن مادّه خبیث را بروى هم انباشته میكند و بعضى را روى بعضى قرار میدهد، چون همه یكجا جمع شدند یكمرتبه آنها را در آتش جهنّم قرار میدهد؛ چنین افرادى زیان كارانند.»
و از آنطرف نیز بالملازمه، مادّه طیب و پاك را بروى هم انباشته میكند و چون همگى یكجا مجتمع شدند، یكمرتبه همه وارد بهشت میگردند.
گفتار حضرت باقر علیه السّلام راجع به لحوق مؤمنین و منكران به مبادى خود
در كتاب «عِلل الشّرآئع» از أبو إسحق إبراهیم لَیثى روایت مفصّلى را نقل میكند از حضرت أبى جعفر محمّدٍ الباقر علیه السّلام راجع به طینت مؤمن و منافق و أعمال مؤمنین و معاندین، تا آنكه آن حضرت میفرماید:
- صدر آيه ٩٨، از سوره ١١: هود؛ و مفادش آن است که فرعون در روز قيامت در جلو حرکت ميکند و پيروان او در عقب او، و همه را داخل آتش ميکند.
- آيه ٣٧، از سوره ٨: الانفال