معاد شناسی ج2
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد دوم از این مجموعه پیرامون «تمایزات عالم طبع، برزخ و قیامت» و «حضور ملکوتی اشیاء در عوالم بالا» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • اساس دستورات دین بر تعبد است • بی‌فائده بودن توبه در حال نزول عذاب • بر مستضعفین عذاب نیست • کیفیت تجلی صفات خدا در اولیای‌خدا • لازمۀ پیروی از اولیای‌خدا لحوق به آنهاست • اولیاء خدا ترس و اندوه و سکرات مرگ ندارند • کیفیت تجلّیِ صفات خدا در اولیاء خدا • الحاق مؤمنان به اولیای خدا، و منکران به اولیای شیطان • در حال تجرّد و مرگ، هر کدام از زشتیها و خوبیها به اصل خود می‌روند • ابتلائات دنیوی کفارۀ گناه مؤمن • تمایزات عالم طبع و برزخ و قیامت • تجرّد عالم خیال • کردار انسان در دنیا، به واسطۀ اتّحادِ بدن با صورت مثالی است • در برزخ، سؤال با باطن است و امکان دروغ نیست • در برزخ، انسان و اعمال او با صورت ملکوتی جلوه دارند
معاد شناسی ج2
167عَنْ أبى عَبدِ الله علیه السّلام روایت میكند كه:
قَالَ: قَالَ أَبُو ذَرٍّ: یا رَسُولَ اللهِ! مَا أَفْضَلُ مَا أُنْزِلَ عَلَیک؟
قَالَ: ءَایةُ الْکرْسِىِّ؛ مَا السَّماوَاتُ السَّبْعُ وَ الارَضُونَ السَّبْعُ فِى الْکرْسِىِّ إلَّا کحَلْقَةٍ مُلْقَاةٍ بِأَرْضٍ بَلَاقِعَ1، وَ إنَّ فَضْلَهُ عَلَى الْعَرْشِ کفَضْلِ الْفَلَاةِ عَلَى الْحَلْقَة2.
«أبوذرّ غفارى از حضرت رسول خدا صلّى الله علیه و آله و سلّم
- بَلَاقِع جمع بَلْقَع، و بَلْقَع بمعناى زمين قَفْر است
- در «تفسير عيّاشى» مطبوع علميّه قم، در جلد اوّل، ص ١٣٧ به همين عبارتى که ما نقل کرديم وارد شده است؛ و ليکن ظاهراً در عبارت سهوى حاصل شده و بين کرسى و عرش تقديم و تأخير شده است و بايد عبارت چنين باشد:
وَ إنَّ فَضْلَ الْعَرْشِ عَلَى الْکرْسىِّ کفَضْلِ الْفَلاةِ عَلَى الْحَلْقَةِ.
و شاهد بر اين اشتباه، مضافاً به روايات عديده‌اى که عرش را افضل از کرسىّ ميداند، و آن روايات در تفسير «برهان» و «الميزان» و «صافى» و غيرها در ذيل آيه الکرسى بيان شده است؛ آنکه: در تفسير «صافى» طبع سنگى با حواشى مختاره از «مجمع البيان» ص ٧٤؛ و در طبع گراورى اسلاميّه، در جلد اوّل، ص ٢١٤؛ و در تفسير «الميزان» جلد دوّم، ص ٣٥٤ و در تفسير «برهان» طبع سنگى، ج ١، ص ٢٤٩، اين روايت را از «تفسير عيّاشى» به همين کيفيّتى که ما تصحيح نموديم روايت کرده‌اند و در تفسير «صافى» گويد:
وَ فَضْلُ الْعَرْشِ عَلَى الْکرْسىِّ کفَضْلِ تِلْک الْفَلاةِ عَلَى تِلْک الْحَلْقَةِ؛ رَواهُ العَيّاشى عَن الصّادقِ عليه السّلام.
و در تفسير «الميزان» گويد: در «تفسير عيّاشى» وارد شده است ...- تا آنکه ميگويد:
ثُمَّ قالَ: وَ إنَّ فَضْلَ الْعَرْشِ عَلَى الْکرْسىِّ کفَضْلِ الْفَلاةِ عَلَى الْحَلْقَةِ.
و در تفسير «برهان» نيز به عين همين عبارت آورده است.