معاد شناسی ج2
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد دوم از این مجموعه پیرامون «تمایزات عالم طبع، برزخ و قیامت» و «حضور ملکوتی اشیاء در عوالم بالا» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • اساس دستورات دین بر تعبد است • بی‌فائده بودن توبه در حال نزول عذاب • بر مستضعفین عذاب نیست • کیفیت تجلی صفات خدا در اولیای‌خدا • لازمۀ پیروی از اولیای‌خدا لحوق به آنهاست • اولیاء خدا ترس و اندوه و سکرات مرگ ندارند • کیفیت تجلّیِ صفات خدا در اولیاء خدا • الحاق مؤمنان به اولیای خدا، و منکران به اولیای شیطان • در حال تجرّد و مرگ، هر کدام از زشتیها و خوبیها به اصل خود می‌روند • ابتلائات دنیوی کفارۀ گناه مؤمن • تمایزات عالم طبع و برزخ و قیامت • تجرّد عالم خیال • کردار انسان در دنیا، به واسطۀ اتّحادِ بدن با صورت مثالی است • در برزخ، سؤال با باطن است و امکان دروغ نیست • در برزخ، انسان و اعمال او با صورت ملکوتی جلوه دارند
معاد شناسی ج2
178است؛ «سواد» به معناى سیاهى، كنایه از عالم بدن و مادّه است، زیرا كه عالم بدن و طبع گرفتار آلام و مصیبت‌ها، و دستخوش حوادث و تغیرات و كون و فساد، و محدود به زمان و مكان و عوارض مادّه است؛ كما اینكه از آن در روایت به أظلَمُ العوالم تعبیر شده است، یعنى تاریك‌ترین جهان‌ها.
و «خیال» بمعناى عالم مِثال و ذهن است كه پیوسته، با صورت‌ها سر و كار دارد و دائره فعّالیتش از شكل و صورت و تصوّر و تصدیق تجاوز نمى‌كند.
و «بیاض» بمعناى سفیدى و كنایه از عالم نفس ناطقه و حقیقت انسان است كه از مادّه و طبع، و نیز از شكل و صورت و حدود و ثغور عالم مثال منزّه و مجرّد بوده، و در دریاى آزادى و اطلاق غوطه‌ور است، و همان معناى فؤاد است كه در روایت اوّل آمده است.
و سجده عبارت از غایت تذلّل و عبودیت و مقام فناء است؛ و بنابراین معناى آن چنین میشود كه: اى پروردگار من! تمام مراتب و درجات وجود من، از طبع و بدن، و از خیال و مثال، و از نفس و حقیقت من، به مقام تسلیم و عبودیت محض و فناء در آستان مقدّس تو در آمده است و در هیچیك از آنها شائبه خودیت و شخصیت و استكبار و استقلال نیست، رَزَقَنا اللهُ بِمُحمَّدٍ و ءَالِه.
مراتب سه گانه وجود انسان در ادعیه مخصوص نیمه شعبان
و به همین معنى تصریح فرموده است آیة الحقّ و الیقین زَینُ الحكمآءِ و العرفآ ء الشّامِخین، الحاجّ میرزا جواد آقاى مَلِكى تبریزى أعلَى اللهُ تَعالَى مقامَه الشَّریف، در كتاب «مراقبات» یا «أعمال