معاد شناسی ج2
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد دوم از این مجموعه پیرامون «تمایزات عالم طبع، برزخ و قیامت» و «حضور ملکوتی اشیاء در عوالم بالا» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • اساس دستورات دین بر تعبد است • بی‌فائده بودن توبه در حال نزول عذاب • بر مستضعفین عذاب نیست • کیفیت تجلی صفات خدا در اولیای‌خدا • لازمۀ پیروی از اولیای‌خدا لحوق به آنهاست • اولیاء خدا ترس و اندوه و سکرات مرگ ندارند • کیفیت تجلّیِ صفات خدا در اولیاء خدا • الحاق مؤمنان به اولیای خدا، و منکران به اولیای شیطان • در حال تجرّد و مرگ، هر کدام از زشتیها و خوبیها به اصل خود می‌روند • ابتلائات دنیوی کفارۀ گناه مؤمن • تمایزات عالم طبع و برزخ و قیامت • تجرّد عالم خیال • کردار انسان در دنیا، به واسطۀ اتّحادِ بدن با صورت مثالی است • در برزخ، سؤال با باطن است و امکان دروغ نیست • در برزخ، انسان و اعمال او با صورت ملکوتی جلوه دارند
معاد شناسی ج2
215و كمى حضرت حركت كرد تا رسید به طَلحَه بن عبد الله كه آنهم در میان كشتگان افتاده بود، حضرت فرمود: او را بنشانید، نشاندند و همان خطاب را عیناً به طلحه فرمود، و سپس فرمود طلحه را بخوابانید.
یكى از اصحاب بدان حضرت گفت: اى أمیر المؤمنین در گفتار شما با این دو مرد كشته ـ كه كلامى را نمى‌شنوند ـ چه فائده‌اى بود؟
حضرت فرمود: اى مرد! سوگند به خدا آنها كلام مرا شنیدند، همان طورى كه اهل قَلیب (چاه بدر) كلام رسول خدا صلّى الله علیه و آله و سلّم را شنیدند.1
و به همین دلیل در روایات شیعه و سنّى زیارت اهل قبور به الفاظ: السَّلَامُ عَلَیک و السَّلَامُ عَلَیکمْ و السَّلَامُ عَلَى أَهْلِ لَا إلَهَ إلَّا اللهُ وارد است.
و از جمله ادلّه بر زندگى در برزخ قول رسول خدا صلّى الله علیه و آله و سلّم است:
الْقَبْرُ رَوْضَةٌ مِنْ رِیاضِ الْجَنَّةِ، أَوْ حُفْرَةٌ مِنْ حُفَرِ النِّیرَانِ.2
«قبر باغى است از باغهاى بهشت یا گودالى است از گودال‌هاى
- «بحار الانوار» طبع آخوندى، ج ٦، ص ٢٥٥
- «بحار الانوار» ج ٦، طبع حروفى، ص ٢٠٥، نقلًا عن الفخر الرّازىّ فى تفسيره فى ذيل قوله تعالى: بَلْ أَحْياءٌ وَ لکنْ لا تَشْعُرُونَ (ذيل آيه ١٥٤، از سوره ٢: البقرة)؛ و در «إحيآء العلوم» در باب ما يلقاه الميّتُ فى القبر، ج ٤، ص ٤٢٣ آورده است؛ و عراقى در پاورقى گويد: اين حديث را ترمذى از أبو سعيد [خُدْرى] روايت کرده است.