معاد شناسی ج2
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد دوم از این مجموعه پیرامون «تمایزات عالم طبع، برزخ و قیامت» و «حضور ملکوتی اشیاء در عوالم بالا» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • اساس دستورات دین بر تعبد است • بی‌فائده بودن توبه در حال نزول عذاب • بر مستضعفین عذاب نیست • کیفیت تجلی صفات خدا در اولیای‌خدا • لازمۀ پیروی از اولیای‌خدا لحوق به آنهاست • اولیاء خدا ترس و اندوه و سکرات مرگ ندارند • کیفیت تجلّیِ صفات خدا در اولیاء خدا • الحاق مؤمنان به اولیای خدا، و منکران به اولیای شیطان • در حال تجرّد و مرگ، هر کدام از زشتیها و خوبیها به اصل خود می‌روند • ابتلائات دنیوی کفارۀ گناه مؤمن • تمایزات عالم طبع و برزخ و قیامت • تجرّد عالم خیال • کردار انسان در دنیا، به واسطۀ اتّحادِ بدن با صورت مثالی است • در برزخ، سؤال با باطن است و امکان دروغ نیست • در برزخ، انسان و اعمال او با صورت ملکوتی جلوه دارند
معاد شناسی ج2
216آتش.»
و عین مضمون این حدیث از حضرت سید السّاجدین علیه السّلام نیز روایت شده است.1
گرچه انسان پس از مرگ به آن بهشت قیامتى یا دوزخ قیامتى نرسیده است، و لیكن مثال و نمونه‌اى از آنها كه همان باغى از باغ‌هاى جنان، و یا حفره‌اى از حفرات نیران است بر او ظاهر خواهد شد.
دلیل دیگر بر حیات برزخى، قول رسول خداست كه فرمود: مَنْ مَاتَ فَقَدْ قَامَتْ قِیامَتُهُ2. «هر كس بمیرد قیامت او بر پا شده است.»
و دلیل دیگر قول رسول خداست صلّى الله علیه و آله و سلّم:
إنَّ أَوْلِیآءَ اللهِ لَا یمُوتُونَ، وَ لَکنْ ینْقَلُونَ مِنْ دَارٍ إلَى دَارٍ.
«اولیاى خدا نمى‌میرند، و لیكن از خانه‌اى به خانه دگر انتقال مى‌یابند.»
و تمام این وجوه را امام فخر رازى در تفسیر خود، در ذیل تفسیر همین آیه مباركه در سوره آل عمران: بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ (آیات ١٧٠ تا ١٧٢) بیان میكند.
و نیز شیخ طبرسى در تفسیر «مجمع البیان» در ذیل این آیه فرموده است:
«از رسول خدا صلّى الله علیه و آله و سلّم روایت شده است كه:
- «بحار الانوار» ج ٦، ص ٢١٤ و ٢١٥
- «إحيآء العلوم» ج ٤، ص ٤٢٣