معاد شناسی ج2
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد دوم از این مجموعه پیرامون «تمایزات عالم طبع، برزخ و قیامت» و «حضور ملکوتی اشیاء در عوالم بالا» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • اساس دستورات دین بر تعبد است • بی‌فائده بودن توبه در حال نزول عذاب • بر مستضعفین عذاب نیست • کیفیت تجلی صفات خدا در اولیای‌خدا • لازمۀ پیروی از اولیای‌خدا لحوق به آنهاست • اولیاء خدا ترس و اندوه و سکرات مرگ ندارند • کیفیت تجلّیِ صفات خدا در اولیاء خدا • الحاق مؤمنان به اولیای خدا، و منکران به اولیای شیطان • در حال تجرّد و مرگ، هر کدام از زشتیها و خوبیها به اصل خود می‌روند • ابتلائات دنیوی کفارۀ گناه مؤمن • تمایزات عالم طبع و برزخ و قیامت • تجرّد عالم خیال • کردار انسان در دنیا، به واسطۀ اتّحادِ بدن با صورت مثالی است • در برزخ، سؤال با باطن است و امکان دروغ نیست • در برزخ، انسان و اعمال او با صورت ملکوتی جلوه دارند
معاد شناسی ج2
242با بقاء دنیا ملایمت و سازش دارد.
و مثل این آیات راجع به ردّ كسانى كه عذاب قبر را انكار مى‌نمایند بسیار است.1
در برزخ، نمونه‌اى از بهشت و جهنّم موجود است
و نظیر این استدلال را، راجع به دلالت آیات بر بهشت برزخى، حضرت علّامه طباطبائى مدّ ظلّه در رساله معاد: «الإنسان بعدَ الدُّنیا» از «تفسیر نُعمانى» از حضرت أمیر المؤمنین علیه السّلام روایت كرده‌اند.2و3
- «تفسير علىّ بن إبراهيم» طبع سنگى، ص ١٨
- رساله «الإنسان بعد الدُّنيا» ص ١١ و ١٢، از نسخه خطّى
- و در «تفسير علىّ بن إبراهيم» ص ٤١٢، در ذيل آيه شريفه: وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُکرَةً وَ عَشِيًّا گويد: «اين متعلّق به بهشت دنيا قبل از قيامت است و دليل آن قوله: بُکرَةً وَ عَشِيًّا است؛ چون بُکرَه و عَشىّ در بهشت‌هاى خلد، در آخرت نيست و غُدُوّ و عشىّ در بهشت دنياست که ارواح مؤمنان بدانجا منتقل ميشوند و در آنجا خورشيد و ماه طلوع مى‌کنند.»
و ديگر، در همين تفسير، در ص ٥٨٦، در ذيل آيه مبارکه:﴿ النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا﴾ گويد: «اين در دنياست قبل از روز قيامت، چون در قيامت غدوّ و عشىّ نيست، چون غدوّ و عشىّ بواسطه خورشيد و ماه است و در بهشت خلد و نيران آن، شمس و قمرى نيست.
و گويد: مردى به حضرت امام صادق عليه السّلام گفت: شما در اين آيه:﴿ النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا﴾ چه ميفرمائيد:
حضرت فرمودند: مردم درباره اين آيه چه ميگويند؟ گفت: ميگويند اين آيه درباره آتش خلد است و ايشان در﴿ فِيمَا بَيْن﴾ عذاب نمى‌شوند، پس حضرت فرمودند: پس ايشان از سعداء هستند! پس به حضرت صادق گفته شد: فدايت شوم پس چگونه است اين مسأله؟ حضرت فرمود: اين در دنياست، و امّا در- آتش خلد قول خداى وارد است که ميفرمايد:
وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ .. ٢٢٠- انتهى.