معاد شناسی ج2
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد دوم از این مجموعه پیرامون «تمایزات عالم طبع، برزخ و قیامت» و «حضور ملکوتی اشیاء در عوالم بالا» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • اساس دستورات دین بر تعبد است • بی‌فائده بودن توبه در حال نزول عذاب • بر مستضعفین عذاب نیست • کیفیت تجلی صفات خدا در اولیای‌خدا • لازمۀ پیروی از اولیای‌خدا لحوق به آنهاست • اولیاء خدا ترس و اندوه و سکرات مرگ ندارند • کیفیت تجلّیِ صفات خدا در اولیاء خدا • الحاق مؤمنان به اولیای خدا، و منکران به اولیای شیطان • در حال تجرّد و مرگ، هر کدام از زشتیها و خوبیها به اصل خود می‌روند • ابتلائات دنیوی کفارۀ گناه مؤمن • تمایزات عالم طبع و برزخ و قیامت • تجرّد عالم خیال • کردار انسان در دنیا، به واسطۀ اتّحادِ بدن با صورت مثالی است • در برزخ، سؤال با باطن است و امکان دروغ نیست • در برزخ، انسان و اعمال او با صورت ملکوتی جلوه دارند
معاد شناسی ج2
56مِنَ الْمُمْکناتِ.
بَلْ کلُّ وُجودٍ وَ کلُّ کمالِ وُجودٍ فَهُوَ صادِرٌ عَنْهُ فائِضُ مِنْ لَدُنْهُ.
صارَ الْحَقُّ حِینَئِذٍ بَصَرَهُ الَّذى بِهِ یبْصُرُ، وَ سَمْعَهُ الَّذى بِهِ یسْمَعُ، وَ قُدْرَتَهُ الَّتى بِها یفْعَلُ، وَ عِلْمَه الَّذى بِهِ یعْلَمُ، وَ وُجودَهُ الَّذى بِهِ یوجَدُ.
فَصارَ الْعارِفُ حِینَئِذٍ مُتَخَلِّقاً بِأخْلاقِ اللهِ تَعالَى بِالْحَقیقَةِ.1
«مرد عارف به خدا، چون از هستى و نفس خود بیرون رود و به وجود حقّ تعالى بپیوندد، تمام قدرت‌ها را مستغرق در قدرت خدا مى‌بیند، كه به جمیع ممكنات و مقدورات كشیده شده است؛ و تمام علم‌ها را مستغرق در علم خدا مى‌بیند، كه هیچ موجودى از موجودات از آن پنهان نیست؛ و تمام اراده‌ها را مستغرق در اراده خدا مى‌بیند، كه تمام ممكنات در تحت آن اراده بوده و قدرت سرپیچى از آنرا ندارند.
بلكه تمام وجوداتى كه در عالم هست و تمام كمالاتى كه وجود دارد، همه را از ناحیه حضرت حقّ مى‌نگرد كه از آن منبع فیض صادر شده و به عالمِ وجود افاضه گردیده است.
در این حال ذات مقدّس پروردگار، چشم عارف میگردد كه با آن مى‌بیند، و گوش وى مى‌شود كه با آن میشنود، و قدرت او میگردد كه
- شرح «إشارات» بو على سينا، طبع مصر، جلد چهارم، ص ٩٧ و ٩٨؛ و طبع سنگى، در صفحه شانزدهم از آخر کتاب