معاد شناسی ج2
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد دوم از این مجموعه پیرامون «تمایزات عالم طبع، برزخ و قیامت» و «حضور ملکوتی اشیاء در عوالم بالا» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • اساس دستورات دین بر تعبد است • بی‌فائده بودن توبه در حال نزول عذاب • بر مستضعفین عذاب نیست • کیفیت تجلی صفات خدا در اولیای‌خدا • لازمۀ پیروی از اولیای‌خدا لحوق به آنهاست • اولیاء خدا ترس و اندوه و سکرات مرگ ندارند • کیفیت تجلّیِ صفات خدا در اولیاء خدا • الحاق مؤمنان به اولیای خدا، و منکران به اولیای شیطان • در حال تجرّد و مرگ، هر کدام از زشتیها و خوبیها به اصل خود می‌روند • ابتلائات دنیوی کفارۀ گناه مؤمن • تمایزات عالم طبع و برزخ و قیامت • تجرّد عالم خیال • کردار انسان در دنیا، به واسطۀ اتّحادِ بدن با صورت مثالی است • در برزخ، سؤال با باطن است و امکان دروغ نیست • در برزخ، انسان و اعمال او با صورت ملکوتی جلوه دارند
معاد شناسی ج2
76امّا قول ثابت، در دنیا و آخرت قابل تغییر نیست، و این درجه از توحید كه براى بنده خدا ظهور پیدا كند، ملازم با از دست دادن اختیار شخص و سپردن اختیار به دست ربُّ الارباب است؛ و اینست معناى ولایت.
بعد میفرماید: آیا ندیدى كسانى كه این ولایت را كه نعمت خداست نپذیرفتند و توحید را قبول نكردند و در نتیجه به أنانیت و شخصیت خود متّكى بوده و حاضر نشدند كه مدبّر امور خود را پروردگار جهانیان قرار دهند، و در نتیجه به خداى تعالى كافر شدند و آن نعمت را مبدّل به كفر نمودند، كه در نتیجه محلّ و منزلگاه چنین افراد مستكبرى دارُ البَوار و جهنّم سوزان خواهد بود.
پس تمام افرادى كه داراى مقام ولایت باشند از دستبرد شیطان خارج بوده و از مراحل سكرات و قبر و برزخ و قیامت گذشته‌اند، و در اثر مجاهده با نفس امّاره تمام این مراحل را در دنیا طىّ كرده‌اند و در هنگام مرگ بدون حساب و كتاب در بهشت‌هاى موعود از ناحیه ربِّ وَدود مأوى خواهند گرفت.
خطبه أمیر المؤمنین علیه السّلام درباره صفات اولیاء خدا
حضرت أمیر المؤمنین علیه السّلام درباره علامات و نشانه‌هاى اولیاى خدا میفرماید:
إنَّ أَوْلِیآءَ اللهِ1 هُمُ الَّذِینَ نَظَرُوا إلَى بَاطِنِ الدُّنْیا إذَا نَظَرَ النَّاسُ
- ابن أبى الحديد در «شرح نهج البلاغه» بيست جلدى، در جلد بيستم ص ٧٧، و در شرح چهار جلدى طبع مصر، جلد چهارم، ص ٤٧٤ گويد: «اين تعبيراتى که أمير المؤمنين عليه السّلام راجع به صفات اولياى خدا نموده- است، صلاحيّت دارد که اماميّه آن را شرح حال ائمّه معصومين بر مذهب خود قرار دهند چون ميفرمايد: فَوْقَ ما يَرْجونَ، بِهِمْ عُلِمَ الْکتابُ وَ بِهِ عُلِمُوا؛ و ليکن ما آن را شرح حال علماء عارفين قرار ميدهيم که همان اولياء خدائى هستند که حضرت أمير المؤمنين عليه السّلام ذکر فرموده‌اند که: چون نظر مى‌کنند مردم به دنيا و زينت‌هاى آن از مناکح و ملابس و شهوات حسّيّه، آنها نظر مى‌کنند به باطن دنيا و اشتغال مى‌ورزند به علوم و معارف و عبادت و زهد در لذّت‌هاى جسمانيّه.»
أقولُ: هيچ لزومى ندارد که اماميّه اين صفات را منحصر در ائمّه طاهرين بنمايند، گرچه ائمّه عليهم السّلام به نحو اکمل و اتمّ واجد اين شرائط و متّصف بدين صفات هستند. ليکن از شيعيان و پيروان آنها بسيارى ديده شده‌اند و ميشوند که داراى اين صفات بوده و به مرحله مخلَصين رسيده باشند و آنها جز خدا اميدى نداشته باشند و حقّاً پاسدار قرآن بوده و آنها نيز به قرآن شناخته شوند؛ پس آنچه را که ابن أبى الحديد بر مذاق اماميّه اختصاص به ائمّه داده محلّ اشکال و ايراد است.
- ابن أبى الحديد در «شرح نهج البلاغه» بيست جلدى، در جلد بيستم ص ٧٧، و در شرح چهار جلدى طبع مصر، جلد چهارم، ص ٤٧٤ گويد: «اين تعبيراتى که أمير المؤمنين عليه السّلام راجع به صفات اولياى خدا نموده- است، صلاحيّت دارد که اماميّه آن را شرح حال ائمّه معصومين بر مذهب خود قرار دهند چون ميفرمايد: فَوْقَ ما يَرْجونَ، بِهِمْ عُلِمَ الْکتابُ وَ بِهِ عُلِمُوا؛ و ليکن ما آن را شرح حال علماء عارفين قرار ميدهيم که همان اولياء خدائى هستند که حضرت أمير المؤمنين عليه السّلام ذکر فرموده‌اند که: چون نظر مى‌کنند مردم به دنيا و زينت‌هاى آن از مناکح و ملابس و شهوات حسّيّه، آنها نظر مى‌کنند به باطن دنيا و اشتغال مى‌ورزند به علوم و معارف و عبادت و زهد در لذّت‌هاى جسمانيّه.»