معاد شناسی ج2
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد دوم از این مجموعه پیرامون «تمایزات عالم طبع، برزخ و قیامت» و «حضور ملکوتی اشیاء در عوالم بالا» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • اساس دستورات دین بر تعبد است • بی‌فائده بودن توبه در حال نزول عذاب • بر مستضعفین عذاب نیست • کیفیت تجلی صفات خدا در اولیای‌خدا • لازمۀ پیروی از اولیای‌خدا لحوق به آنهاست • اولیاء خدا ترس و اندوه و سکرات مرگ ندارند • کیفیت تجلّیِ صفات خدا در اولیاء خدا • الحاق مؤمنان به اولیای خدا، و منکران به اولیای شیطان • در حال تجرّد و مرگ، هر کدام از زشتیها و خوبیها به اصل خود می‌روند • ابتلائات دنیوی کفارۀ گناه مؤمن • تمایزات عالم طبع و برزخ و قیامت • تجرّد عالم خیال • کردار انسان در دنیا، به واسطۀ اتّحادِ بدن با صورت مثالی است • در برزخ، سؤال با باطن است و امکان دروغ نیست • در برزخ، انسان و اعمال او با صورت ملکوتی جلوه دارند
معاد شناسی ج2
85أهوال قبر و برزخ و قیامت از آنها برداشته شده است؛ چون همه این عقبات را در دنیا طىّ كرده‌اند.
كلام أمیر المؤمنین درباره اوصاف برادر الهى خود
و نیز أمیر المؤمنین در شرح حال صحابى بزرگوار عُثمان بن مَظعون1 میفرماید:
- شرح احوال عثمان بن مظعون را بزرگان اهل حديث و تاريخ و تراجم آورده‌اند و ما در اينجا از سه کتاب: اوّل از کتاب «طبقات» ابن سَعد، جلد سوّم، ص ٣٩٣؛ دوّم از کتاب «استيعاب» جلد سوّم، ص ١٠٥٣؛ سوّم از کتاب «اسد الغابة» جلد سوّم، ص ٣٨٥ ذکر مى‌کنيم. (و نيز ابن حَجر عَسقَلانى در کتاب «إصابة» ج ٢، ص ٤٥٧ احوالات عثمان بن مظعون را ذکر کرده است.) محصَّل آنکه: عثمان بن مظعون از اصحاب بزرگ و باوفاى رسول خدا بوده است و در مکه مکرّمه بعد از سيزده نفر به رسول خدا ايمان آورده و دو هجرت به حبشه و مدينه نموده است. و رسول خدا بين او و أبى الهيثم بن التَّيِّهَان عقد اخوّت بسته است، و در غزوه بدر حضور داشته و در شهر شعبان سى ماه از هجرت رسول خدا گذشته در مدينه رحلت نموده است.
و او اوّل کسى است از مهاجرين که در مدينه رحلت کرده، و رسول خدا زمين بقيع غَرقَد را براى دفن مؤمنين انتخاب فرموده و اوّلين کسى را که در آن دفن کردند عثمان بن مظعون بوده، و حتّى دستور دادند که زينب يا رقيّه دختر خود را نزديک قبر او دفن کنند و به دختر تازه متوفّاى خود گفتند:
الْحَقى بِسَلَفِ الصّالِحِ عُثْمانَ بْنِ مَظْعونٍ.
يعنى: «اى دختر، به يادگار گذشته، بنده صالح خدا، عثمان بن مظعون ملحق شو.»
و درباره إبراهيم فرزند خردسال خود که رحلت نمود فرمودند: ملحق شو به سلف صالح ما عثمان بن مظعون.
و درباره عثمان بن مظعون پس از رحلتش فرمودند:﴿ ذَهَبْتَ وَ لَمْ تَلَبَّسْ مِنْها بِشَىْ‌ء﴾. (عبارتِ «طبقات»)؛﴿ خَرَجْتَ مِنْها وَ لَمْ تَلَبَّسْ مِنْها بِشَىْ‌ء﴾ (عبارت- «اسدُ الغابة») يعنى: «اى عثمان! تو از دنيا رفتى و ابداً دامان خود را بدان آلوده نکردى.»
- شرح احوال عثمان بن مظعون را بزرگان اهل حديث و تاريخ و تراجم آورده‌اند و ما در اينجا از سه کتاب: اوّل از کتاب «طبقات» ابن سَعد، جلد سوّم، ص ٣٩٣؛ دوّم از کتاب «استيعاب» جلد سوّم، ص ١٠٥٣؛ سوّم از کتاب «اسد الغابة» جلد سوّم، ص ٣٨٥ ذکر مى‌کنيم. (و نيز ابن حَجر عَسقَلانى در کتاب «إصابة» ج ٢، ص ٤٥٧ احوالات عثمان بن مظعون را ذکر کرده است.) محصَّل آنکه: عثمان بن مظعون از اصحاب بزرگ و باوفاى رسول خدا بوده است و در مکه مکرّمه بعد از سيزده نفر به رسول خدا ايمان آورده و دو هجرت به حبشه و مدينه نموده است. و رسول خدا بين او و أبى الهيثم بن التَّيِّهَان عقد اخوّت بسته است، و در غزوه بدر حضور داشته و در شهر شعبان سى ماه از هجرت رسول خدا گذشته در مدينه رحلت نموده است.