معاد شناسی ج6
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد ششم از این مجموعه پیرامون «کیفیت حیات در عالم قیامت» و «معنای حقیقی معاد جسمانی» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • زنده شدن در قیامت به واسطۀ اسم «المُحیی» است • ندای حضرت ابراهیم علیهالسلام به مرغان، ندای ملکوتی بود • معجزات انبیاء ناشی از تأثیر نفوس آنهاست به اذن خدا • اذن خداوند در تأثیر نفوس، اذن تکوینی و حقیقی است نه اعتباری • مرگ عبور از این نشئه و موجب تکامل است • اقوال متکلمین دربارۀ اعادۀ موجودات • آراء مختلف در کیفیت معاد جسمانی و روحانی • پاسخ به شبهۀ آکل و مأکول • شخصیت هر انسانی به نفس اوست نه بدن او • دفع شبهات وارده بر معاد جسمانی • نظریۀ بدیعِ مصنف در خصوص معاد جسمانیِ عنصری و ارائۀ برهان بر آن • معنای ازل و ابد • بحثی درباره حشر جمادات، نباتات و حیوانات • کیفیت نامۀ عمل انسان
مرتب سازی:
معاد شناسی ج6
63عالم طبع و مادّه، و دیگرى عالم معناى مجرّد.
گرچه از بعضى از استدلالاتش در «شفا» استفاده میشود كه عالم خیال را مجرّد گرفته است؛ و اگر ما عالم خیال را مجرّد بگیریم، حتماً باید قائل به عالم برزخ شویم و هیچ مفرّى و چارهاى نداریم؛ و لیكن نسبت به عالم برزخ، علاوه بر آنكه تصریح بر وجودش نكرده است، تصریح بر عدمش میكند.1
بنابراین در معاد جسمانى دچار اشكال میشود؛ كه این قوا و صورى كه انسان از كمالات براى خود كسب كرده است و یا اینكه از مكتسبات أعمال ناشایست، عالَمِ صورتش در عذاب واقع میشود؛ این حتماً باید هنگامى باشد كه بدن باشد، چون صورت قائم به بدن است و تجرّد ندارد، و وقتى بدن از بین رفت، صورت هم به تبع آن از بین میرود، و فقط نفسِ مجرّد میرود در عالم خود و در موطن و محلّ خود، و در آنجا غرق در ملتذّات عقلانیه میگردد و یا از فقدان كمالات عقلانیه در عذاب قرار میگیرد
بیانات ملاصدرا (ره) در مورد بوعلی سینا (ت)
- ملّا صدرا ميفرمايد: «از جمله مواردى که ابن سينا از اثبات آن عاجز مانده است، تجرّد قوّه خيال براى انسان است؛ و بنابراين در بقاءِ نفوس ساده افراد انسان بعد از مرگ و ترک بدن دچار تحيّر شده است. و در بعضى از رسائلش که مسمّى به «مجالس سَبعه» است مضطرّ شده است که قائل به بطلان اين نفوس ساده بعد از مرگ بشود، با آنکه او معترف است به آنکه جوهر غير جِرمى به بطلان جسد فاسد نمىشود؛ و در بعضى اوقات قائل شده است به بقاء اين نفوس از جهت ادراک آنها بعضى از اوّليّات و عمومات را.» و سپس ملّا صدرا قويّاً در مقام جواب بر مىآيد. («أسفار» ج ٩، از طبع حروفى، ص ١١٥)