کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
مرتب سازی:
معاد شناسی ج8
18وَ إِنّى وَ إنْ کنْتُ ابْنَ ءَادَمَ صُورَةٍ *** فَلى فیهِ مَعْنًى شاهدٌ بِأبُوَّتى1 «و حقّاً من اگرچه از نقطه نظر صورت فرزند آدم أبو البشر هستم؛ و لیكن از جهت باطن و حقیقت در من معنائى وجود دارد كه گواهى مىدهد كه من پدر او هستم».
و لذا مىبینیم؛ حضرت آدم بو البشر و حضرت نوح و إبراهیم و موسى و عیسى و سایر انبیاء على نبینا و آله و علیهم الصّلاة و السّلام براى رفع موانع غیبى و باز شدن سبل سلام و طىّ معارج و مدارج قُرب به انوار طیبه پنج تن آل عبا توسّل مىجستهاند؛ و بنابراین راههاى باطنى ایشان بسوى خدا مختلف بوده و تمام این راهها هم موصل به مطلوب و مقام قرب و معرفت حضرت حقّ بوده است.
صراط مستقیم واحد است و سبل سلام متعدد
در آیه مباركه:
وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ (آيه ٦٩، از سوره ٢٩: العنکبوت)
«كسانى كه در راه ما جهاد مىكنند ما آنها را به راههاى خود هدایت مىنمائیم».
ملاحظه مىشود كه سبل یعنى راه به صیغه جمع آمده است یعنى براى وصول به خدا و كسب مقام تقرّب و خلوص خداوند راههائى وجود دارد؛ امّا صراط مستقیم واحد است و نمىتواند بیش از یكى باشد.
اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ. (آيه ٦ و صدر آيه ٧، از سوره ١: الفاتحة)
«راه مستقیم را به ما نشان بده و ما را به آن راه هدایت كن! راه كسانى كه بر ایشان نعمت عنایت نمودى!»
- «ديوان ابن فارض» ص ١٠٥، بيت ٦٣١ از تائيّه کبرى: نظم السّلوک