کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
مرتب سازی:
معاد شناسی ج8
35الم* أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ. (آيه ٢، از سوره ٢٩: العنکبوت)
«آیا مردم چنین گمان میكنند كه به مجرّد آنكه بگویند: ما ایمان آوردهایم یله و رها میشوند؟ و مورد امتحان و آزمایش قرار نمیگیرند»؟
صراط بهشت، ظهور قابلیتها در قیامت است
پس رسیدن به بهشتِ فعلیت، یعنى بهشتِ بعد از طىّ عالم برزخ در قیامت، بعد از امتحانات در دنیا بوده؛ و هر كس امتحانانش بهتر و نتیجهاش عالىتر باشد، به صراط مستقیم نزدیكتر و به راه و روش علىّ بن أبى طالب مناسبتر و ملایمتر است.
اصحاب الیمین، یعنى سعادتمندان و نیكانى كه كارهاى خوب انجام میدادهاند؛ و از زشتىها پرهیز مىنمودند؛ ولى نتوانستهاند ریشه علاقه به دنیا و ما سِوَى الله را در وجودشان بسوزانند. و منظور از «دنیا» غیر خداست؛ هر چه باشد؛ و هر مقام و درجه و فضیلتى بوده باشد.
غیر خدا هر چه هست دنیاست، گرچه بهشت و مقام باشد؛ زیرا دنیا یعنى حیات دانیه؛ و كسى كه منظور و مقصودش مقصور و محصور در ذات اقدس حضرت احدیت نبوده باشد؛ در زندگى پست زیست میكند گرچه داراى فضائل و مكارمى هم بوده باشد.
اصحاب الیمین از روى جهنّم عبور میكنند؛ و چون حقیقت آتش را درنیافتهاند؛ و بدان در دنیا قدرى نزدیك شدهاند، مانند شخص سواره و یا پیاده هستند؛ كه از دیدن مناظر دوزخ در وقت عبور در دهشت است؛ و از حرارت و هواى نامطبوع آن قدرى ناراحت است؛ امّا