کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
مرتب سازی:
معاد شناسی ج8
49خدا باز دارید»!
صراط به سوى خدا، راهى باطنى از نفس انسان به سوى خداست
چون این دو مقدّمه روشن شد، حال میگوئیم كه: صراط الله، راه بسوى خداست؛ و چون خدا محلّ و مكان خارجى ندارد؛ پس مقصود راهى است كه از نفس براى معرفت ذات اقدس او جلّ جلاله مىباشد.
زیرا انسان از اوّل عمر تا آخرین لحظه حیات، حالات مختلف روحى دارد؛ و حركات نفسانیه و ملكات اخلاقیه اى دارد كه از تكرار اعمال و حالات در او بوجود آمده است؛ و دائماً از صورتى به صورت دیگر، و از حالى به حال دیگر، و از عقیده اى به عقیده اى دیگر، و از كمالى به كمال دیگر منتقل میشود؛ تا آنكه از مقرّبین گشته و از سابقین قرار گیرد؛ و اگر عنایت خدا دست او را بگیرد از كُمّلین گردد؛ و اگر از متوسّطین باشد از اصحاب یمین شود؛ و اگر شیطان و نفس امّاره راهبر او باشد از اشقیاء و اصحاب شمال شود؛
در هر فرد از افراد بشر از درون و باطنِ نفس او راهى است بسوى خدا؛ و تمام اعمالى را كه در ظاهر انجام میدهد طبق نقشه باطن اوست؛ آن راه باطنى صراط است؛ و چون هر كس به نوبه خود صفات خاصّى دارد و ملكات و غرائز، و بالاخره عقائد مخصوص و شاكله و منهاج اختصاص به خود را دارد؛ بنابراین هر فرد از افراد بشر داراى راه خاصّى بسوى خداست؛ و از اینجا به خوبى معناى این كلام معروف روشن میشود كه: الطُّرُقُ إلَى اللهِ بِعَدَدِ أنْفَاسِ الْخَلائِقِ.
و این راهها با كثرت و تعدّد آنها در صورتى مستقیم است كه