کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
مرتب سازی:
معاد شناسی ج8
50راهرو را با اقصر فاصله و كوتاهترین زمان به بهشتِ مرضاتِ خداوند جلیل و لقاى حضرت او اندكاك و فناى محض در ذات او برساند؛ و این راه معرفت است كه هر امامى از امامان مبین و شارح و مفصِّل آنست؛ بلكه وجود امام نفس صراط و تحقّق خارجى صراط مستقیم است.
امام صراط مستقیم است، تا پیروان از راه نفس او، همان راهى را كه او رفته است بروند.
و چون امام از راه صفات خود سریعترین و كوتاهترین و نزدیكترین راه را بسوى خدا پیموده است؛ پس نفس امام راه مستقیم و صراط مستقیم بسوى خداست؛ كه حقّاً از شمشیر برّندهتر و از مو باریكتر است.
از حضرت امام جعفر صادق علیه السّلام روایت است كه فرمود:
إنَّ الصُّورَةَ الإنْسَانِیةَ هِىَ الطَّرِیقُ الْمُسْتَقِیمُ إلَى كُلِّ خَیرٍ، وَ الْجِسْرُ الْمَمْدُودُ بَینَ الْجَنَّةِ وَ النَّار.1
یعنى صورت ناطقه نفس انسانى همان صراط مستقیم است بسوى تمام خیرات؛ و آنست همان پلى كه در بین بهشت و دوزخ كشیده شده است.
و البتّه همان طور كه ذكر شد تمام موجودات این نشأه، ظهور و بروزى در نشأه قیامت دارند؛ و صراط نیز ظهور و تجلّى اى دارد؛ و آن ظهور همین راهى است كه انسان در دنیا دارد؛ چون حقیقت دنیا جهنّم: است؛ و صراط جهنّم راهى است كه انسان در دنیا بسوى خدا دارد؛ بعضى براى عبور از این صراط مىلنگند؛ و به جهنّم مىافتند. و اینان
- تفسير «صافى» ج ١، ص ٥٥، طبع اسلاميّه