کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
مرتب سازی:
معاد شناسی ج8
54خصوصیات اسماء و صفات پروردگار تفاوت دارد؛ اگر با توجّه به حقّ و استمداد از او و با نسیان و ترك نفس امّاره حركت كند، راهش مستقیم است؛ یعنى در غور و بهره بردارى از صفات خود، راه راست را طىّ میكند؛ و اگر در هر لحظه هر كارى و حادثه اى كه براى او پیش آید، به وجدان خودش مراجعه كند؛ و اگر شوائبى از نیتهاى دور كننده و رنگهاى شهوتآمیز و غضب آلوده و خاطرات وهمیه و شیطانیه در او باشد آنها را ردّ كند؛ و كار را بدون این اساس بجاى بیاورد، آن كس در صراط مستقیم قدم زده است.
چون انسان بر عمل و نیت خود بصیر است و مىفهمد چهكار كرده و آیا عمل او از جنبههاى افراط و تفریط دور بوده است یا نه؟
و امّا اگر در نیت و خلوص انسان شائبهاى بود، آن انحراف موجب خروج از صراط مستقیم میشود؛ ولى هر چه انحراف كمتر باشد؛ بهره از صراط مستقیم بیشتر دارد؛ و هر چه انحراف افزون باشد بهره كمتر دارد.
مثلًا آن كسى كه به فاصله پنج درجه، كردارش از صراط مستقیم فاصله داشته باشد، بالاخره حظّى فراوانتر از صراط مستقیم دارد تا آن كسى كه در فاصله چهل و پنج درجه حركت میكند؛ و اگر فاصله به نود درجه برسد حركت او ابداً بهره اى از صراط مستقیم نداشته؛ و اگر از ٩٠ درجه بگذرد و در جهت عكس حركت كند لا یزیدُ مِن اللهِ إلّا بُعْدًا و علاوه بر اینكه از صراط مستقیم بهره اى نداشته، هر چه بیشتر حركت بیشتر در ظلمت فرو میرود، و پردههاى حجاب او افزوده