کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
مرتب سازی:
معاد شناسی ج8
61و بعضى طرق زمینى را هفت و طرق آسمانى را هفت دانسته و مراد از ارْضَین سَبْع را حجابهاى ظلمانى و مراد از سمواتِ سَبْع را حجابهاى ملكوتى و نورانى دانستهاند.
و بعضى مجموع را هفت عالم حسّو مثالو عقلو سرّ، و سرّ مُسْتَسِّر، و سرّ مُقنَّعٌ بالسّرّو ذات دانستهاند و در روایات نیز به هفت حجاب وارد شده است.
و بعضى عوالم را ده عالم شمردهاند چنانكه در روایت عبد العزیز قراطیسى، حضرت صادق علیه السّلام به او میفرمایند: ایمان داراى ده مرتبه است مانند نردبان ده پلّه؛ و نیز در روایت وارد است كه سلمان فارسى هر ده درجه از ایمان را دارا بود.
و مرحوم خواجه نصیر الدّین طوسى در «أوصاف الأشراف» منازل را به شش مرحله تقسیم نموده و پنج مرحله نخستین را هر یك به شش قسمت توزیع نموده و با منزل آخر كه فقط براى آن یك مرحله ذكر كرده است مجموعاً عوالم را منتهى به سى و یك عالم نموده است.
و بعضى حجابها را هفتاد حجاب دانستهاند چنانچه مجلسى رضوان الله علیه از «كشف الیقین» با إسناد خود از رسول خدا صلّى الله علیه و آله و سلّم روایت كرده است كه درباره معراج آن حضرت میفرماید ـ تا میرسد به آنكه میفرماید: فَتَقَدَّمْتُ فَكُشِفَ لِى عَنْ سَبْعِینَ حِجَاباً.1
و بعضى منازل را یكصد عدد شمردهاند؛ چنانكه خواجه عبد الله انصارى در «منازل السّائرین،» منازل را به ده عدد، و هر یك را به ده
- «بحار» طبع کمپانى ج ٦، ص ٣٩٣.