کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
مرتب سازی:
معاد شناسی ج8
63و بعضى به هفتاد هزار حجاب تصریح كردهاند چنانكه از «كشف الیقین» از رسول الله صلّى الله علیه و آله و سلّم روایت است كه آن حضرت فرمودند: «چون من به حجاب پروردگار خود رسیدم، داخل در هفتاد هزار حجاب شدم، كه بین هر حجابى با حجاب دیگر از حجابهاى عزّت و قدرت و بهاء و كرامت و كبریائیت و عظمت و نور و ظلمت و وقار و كمال بود، تا آنكه به حجاب جلال رسیدم».1
عرفاء عالیقدر اسلام سفرهاى نفس انسان را بسوى خدا تا آخرین مرحله آن به چهار سفر تقسیم كردهاند و حكماء عظیم الشّأن ما نیز به تبعیت از آنان اسفار را چهار عدد میدانند.
در اسفار اربعه نفس در مراحل كمال
مرحوم صدر المتألّهین شیرازى (قدّه) در كتاب «أسفار» گوید:
وَ اعْلَمْ أنَّ لِلسَّلّاک مِنَ الْعُرَفاءِ وَ الأوْلیاءِ أسْفاراً أرْبَعَةً:
أَحَدُها السَّفَرُ مِنَ الْخَلْقِ إلَى الْحَقِ.
وَ ثَانیها السَّفَرُ بِالْحَقِّ فى الْحَقِ.
وَ السَّفَرُ الثَالِثُ یقابلُ الاوَّلَ لِانَّهُ مِنَ الْحَقِّ إلَى الْخَلْقِ بِالْحَقِ.
وَ الرّابِعُ یقابلُ الثّانىَ مِنْ وَجْهٍ لِانَّهُ بِالْحَقِّ فى الْخَلْقِ.2 «و بدانكه از براى سالكین راه خدا از عرفاء بالله و اولیاى خدا چهار سفر است:
اوّل سفر از خلق بسوى حقّ، دوّم سفر در حقّ با حقّ؛ سوّم كه مقابل سفر اوّل است، سفر از حقّ بسوى خلق است؛ و چهارم كه
- بحار الانوار ج ٦ ص ٣٩٥
- «أسفار اربعه» طبع حروفى، ج ١، ص ١٣