کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّسسرّه میباشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانیهای ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطنبودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایهگذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذیقیمت فرامیخواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن بهمیان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجبالإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امتها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاءالله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیهالسلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
مرتب سازی:
معاد شناسی ج8
64از جهتى در مقابل سفر دوّم است، سفر در خلق است با حقّ».
و چون عشق و مستى و شور و غوغاء در سلوك فقط در سفر اوّل است و در بقیه اسفار طمأنینه و سكینه و قرار است، شاید بر این اساس معناى شعر حافظ كه فرماید:
نگویمت که همه ساله مىپرستى کن *** سه ماه مى خور و نُه ماه پارسا مىباش روشن شود، زیرا یك دوره سفر كه شامل چهار مرحله است؛ یك ربع اوّل آن را كه سفر اوّل است به مىخورى و سه سفر دیگر را به پارسائى تعبیر فرموده است.
مرحوم حكیم الهى آخوند ملّا محمّد رضا قمشه اى راجع به كیفیت اسفار اربعه مطالبى بیان فرموده است؛ و محصّلش آنست كه: سفر اوّل كه از خلق بسوى حقّ است، به رفع حجابهاى ظلمانیه و نورانیه است.
و حُجب ظلمانیه متعلّق به نفس و حجب نورانیه متعلّق به قلب و روح است؛ كه باید سالك از انوار قلبیه و اضواء روحیه بگذرد؛ و از مقام نفس به قلب، و از قلب به روح و از روح به مقصد اقصى حركت كند.
پس عوالم میان سالك و حقیقت او سه عالم است؛ و تمام حجابهائى كه در اخبار بیان شده، و یا در لسان بزرگان آمده است همگى راجع به این سه حجاب است.
وقتى این سه حجاب برداشته شد؛ و این سه عالم، یعنى نفس و