معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
128است؛ و آن معیارى است كه با آن اندازه آن چیز را معین میكنند. پس میزان مردم در روز قیامت آن چیزى است كه قدر هر انسانى را و قیمت او را بر حسب عقیده و اخلاق و كردارش مشخّص كند و معین نماید؛ براى آنكه مردم طبق آن معیار مورد جزاى الهى قرار گیرند.
و این معیار غیر از انبیاء و اوصیاء آنان چیزى نخواهد بود، زیرا كه فقط قدر و قیمت مردم و مقدار خوبى‌ها و بدى‌هاى آنان، بر حسب اندازه گیرى با آنها، و با متابعت شرایع آنان و پیروى از آثارشان، و ترك متابعت و پیروى؛ و با قرب و نزدیكى به سیره و منهاجشان، و با بُعد از روش و رویه آنها معین میشود.
پس بنابراین میزان هر امّتى پیامبر آن امّت، و وصّى آن پیامبر، و شریعتى است كه آن پیامبر آورده است؛ پس كسانى كه حسنات آنان سنگین و بسیار باشد آنها رستگارانند؛ و كسانى كه حسناتشان سبك و اندك است آنها افرادى هستند كه به نفوس خود با ستم و ظلمى كه روا داشته‌اند، آنها را تباه و فاسد و ضایع كرده‌اند؛ از جهت آنكه پیامبران و أوصیائشان را تكذیب نموده و از سیره و منهج آنها پیروى ننموده‌اند.
و در «كافى» و «معانى الاخبار» از حضرت صادق علیه السّلام روایت است كه:
إنَّهُ سُئِلَ عَنْ قَوْلِ اللهِ عَزّ وَ جَلَّ: وَ نَضَعُ الْمَوازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيامَةِ؛ قَالَ: هُمُ الانْبِیاءُ وَ الأوْصِیاءُ.
وَ فى رِوایةٍ