معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
143از حضرت صادق علیهم السّلام درباره معناى گفتار خداى تعالى كه میفرماید: و ما میزانهاى عدل و قسط را در روز قیامت قرار میدهیم سؤال شد، حضرت فرمودند: مراد پیغمبران و وصیان آنها هستند.
و در روایت دیگرى است كه: نَحْنُ الْمَوَازِینُ الْقِسْطُ ما ترازوهاى عدل هستیم.
و مرحوم فیض بعد از نقل این دو روایت و روایت سابق را كه از «احتجاج» نقل نموده است فرموده است: و ما درباره معناى میزان و كیفیت توزین اعمال تحقیق كافى به عمل آورده‌ایم؛ و بین اخبار متعارضه و اقوال مختلفه اى كه در این باره آمده است بطورى وفق داده‌ایم و در كتاب خود كه به «میزانُ القیمة» نام نهاده شده است بیان نموده‌ایم؛ كه تا به حال مانند آن نیامده و بالاتر از این تحقیقى به عمل نیامده است. و إن شاء الله به مطالعه و فهم آن كتاب موفّق گردد كسى كه اهلیت آن را داشته باشد.1
مخلصین و منكرین لقاء الله میزان ندارند
و از آنچه ذكر شد به ضمیمه مطالب سابقه‌اى كه بیان داشته‌ایم معلوم میشود كه دو دسته از مردم میزان ندارند:
اوّل افرادى كه از جهت بدى و زشتى به حدّى رسیده‌اند كه اعمال آنها حَبط شده است و در این صورت عمل خوبى ندارند و لو فى‌الجمله كه اندازه گیرى شود.
أُولئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ وَ لِقائِهِ فَحَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فَلا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَزْناً. (آيه ١٠٥، از سوره ١٨: الکهف)
- تفسير «صافى» ج ١، ص ٥٦٥