معاد شناسی ج8
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده میشود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد هشتم از این مجموعه پیرامون «حقیقت صراط»، «حقیقت میزان» و «کیفیت حساب در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • معنای صراط در قیامت • صراط مستقیم واحد است و «سُبُلِ سلام» متعدد • صراط، راهی باطنی از نفس انسان به سوی خداست • اختلاف عبور از صراط به حسب اختلاف درجات انسانیت • مراد از صراط مستقیم در قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صراط به سوی دوزخ ویژۀ ستمکاران است • صراط دنیا، نفس امام واجب‌الإطاعه است • کیفیت اسفار اربعه • حقیقت میزانِ اعمال در قیامت • میزان امت‌ها، پیامبران و اوصیای آنها هستند • مخلَصین و منکرین لقاء‌الله میزان ندارند • میزان عمل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • صفات انسان کامل، همان میزان است • کیفیت حساب در قیامت • علم خدا حضوری و حساب او سریع است • خلاصۀ آراء حکماء و علمای تجربی درباره زمان • نسبی بودن زمان در موقف قیامت
معاد شناسی ج8
152یكى آنكه: وزن عبارت است از عدل در آخرت؛ و اینكه البتّه در آنجا نسبت به كسى ستمى نیست.
دوّم آنكه: خداوند در روز قیامت ترازوئى میگذارد كه داراى دو كفّه و یك آهنگ است؛ و با آن اعمال بندگان را توزین میكنند؛ چه كارهاى خوب و پسندیده را؛ و چه كارهاى زشت و نكوهیده را. و این قول از ابن عبّاس و حسن بَصْرى نقل شده است و جَبائى هم همین رأى را اختیار كرده است.
و سپس اختلاف شده است كه چگونه اعمال را بدین طریق در كفّه‌هاى ترازو میریزند، چون اعمال عَرَض است و فانى شده است؛ و جوهرى نیست كه جسمیت داشته باشد و باقى بماند؟ و داراى وزن نیست و قائم به نفس نیست.
ابن عمرو جماعتى گفته‌اند كه: نامه‌هاى اعمال را وزن میكنند.
و جماعتى گفته‌اند كه: بر روى حسنات علاماتى ظاهر میشود؛ و بر روى سیئات نیز علاماتى پیدا میشود كه بواسطه آن علامات، اعمال در كفّه‌هاى ترازو قابل رؤیت میگردد؛ و مردم آن را مى‌بینند جبائى چنین گفته است.
و ابن عبّاس گفته است: حسنات به صورتهاى زیبا و سیئات به صورتهاى زشت در كفّه‌ها ظاهر میشوند.
و دیگر آنكه گفته‌اند: خداوند خودِ شخص مؤمن و كافر را در میزان میگذارد و مى‌كِشد. و این گفتار عُبَید بن عُمَیر است كه او گفته است: مرد عظیم‌الجثّه‌اى را مى‌آورند؛ و او به قدر بال پشّه اى