رساله مودت

 بسیار دیده شده است كه عاشقى متّصف به اوصاف محبوب شده است گرچه از اختیار او خارج بوده است، یا در هنگام مرض و ابتلاء معشوق، او نیز مریض و مبتلى گردیده است در حالى كه أصلًا از مرض و ابتلاء معشوق خبرى نداشته است. بسیارى از علوم و ادراكات محبوب خود به خود در نفس محبّ پیدا مى‌شود. محبّ بدون رابطه مادّى و حسّى از امور محبوب اطّلاع پیدا میكند و با او در پنهانى گفت و شنود دارد و از گزارشات و جریانات او مو به مو خبردار میگردد.

 و از این بالاتر صفات محبوب در حبیب طلوع میكند؛ ممكن است شخصى مبتلى به صفات رذیله مانند حسد، بخل، حبّ مال و شَرَه و غیره باشد، و چون عشق به معشوقى ورزیده كه در او صفت ایثار و گذشت و عفّت بوده است، او نیز خواه ناخواه متّصف به عفّت و ایثار شده است. عشق به بى‌حیا عاشق با كمى حیا را بى‌حیا گرداند و عشق به باحیا عاشق بى‌حیا را باحیا كند. محبّت به شخص مالدوست شخص مُنفق را حریص و محبّت به منفق شخص حریص را منفق گرداند. عشق به عالم و دانشمندى خاص، علوم و ادراكات او را بطور اجمال، و بالاتر آنكه بطور تفصیل در نفس عاشق جلوه‌گر كند. و محبّت شدید به بعضى از طوائف جهّال مانند بعضى از طبقات نِسوان، دانشمندان ورزیده را كودن و جاهل گرداند.

 بارى، اثر عشق و محبّت و طلوع آثار و صفات محبوب به سبب جاذبه روحى محبّ در نفس او بسیار مشهود و روشن است. در این باب سیر و تواریخ داستانها آورده‌اند و كم و بیش براى خودِ أفرادى كه دچار محبّت شده‌اند واضح و روشن است.

 چون این مقدّمه واضح شد میگوئیم كه: اگر كسى محبّت به شخص ستمگر و ظالمى داشته باشد گرچه او خود نیز مایل به ستم و تجاوز نباشد، ولى‌