نور ملکوت قرآن - ج3

گفتار محمّد عبده، در عداوت سیّد جمال الدّین با انگلستان‌

 در «أعیان الشّیعة» بعد از بحث مفصّل در هویّت و شخصیّت سیّد جمال الدّین اسدآبادى، از قول شاگردش شیخ محمّد عبده نقل مى‌کند که:

  «أمّا مَقْصَدُهُ السّیاسیُّ الَّذی‌ قَدْ وَجَّهَ إلَیْهِ أفکارَهُ وَ أخَذَ عَلَی‌ نَفْسِهِ السَّعْیَ إلَیْهِ مُدَّةَ حَیاتِهِ وَ کُلُّ ما أصابَهُ مِنَ الْبَلآءِ أصابَهُ فی‌ سَبیلِهِ، فَهُوَ إنْهاضُ دَوْلَةٍ إسْلامیَّةٍ مِنْ ضَعْفِها وَ تَنْبیهُها لِلْقیمِ عَلَی‌ شُئونِها؛ حَتَّی‌ تَلْحَقَ الاُمَّةُ بِالاُمَمِ الْعَزیزَةِ، وَ الدَّوْلَةُ بِالدُّوَلِ الْقَویَّةِ.

 فَیَعودَ لِلإسْلامِ شَأنُهُ، وَ لِلدّینِ الْحَنیفیِّ مَجْدُهُ، وَ یَدْخُلَ فی‌ هَذا تَنْکیسُ دَوْلَةِ بِریطانیا فی‌ الأقْطارِ الشَّرْقیَّةِ، وَ تَقْلیصُ ظِلِّها عَنْ رُءوسِ الطَّوآئِفِ الإسْلامیَّةِ. وَ لَهُ فی‌ عَداوَةِ الإنْکِلیزِ شُئونٌ یَطولُ بَیانُها.»¹ «و امّا هدف و مقصود سیاسى سیّد که افکارش را بدان متوجّه کرده بود و کوشش دربارۀ آن را در مدّت حیاتش بر خود فرض و لازم شمرده بود و هر بلا و مصیبتى که بر او وارد شد، در این راه و هدف وارد شد، این بود که مى‌خواست دولت اسلامى را از ضعفش رهانیده بر روى پایش قیام دهد، و دولت را بفهماند و آگاه کند که: باید بر شئون خود قیام کند تا در نتیجه امّت اسلام به امّت‌هاى عزیز و سرافراز برسد و دولت اسلام به دولت‌هاى نیرومند و قوى ملحق شود.

 تا اینکه اسلام به دوران شوکت و شأن از دست‌داده خود بازگردد، و دین‌