نور ملکوت قرآن - ج3

وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ‌.¹ 

 «اوست خداوندى که قرآن را بر تو فروفرستاد؛ بعضى از آیاتش محکم مى‌باشند که نیاز به تأویل ندارند، و آنها در حکم اصل و اساس سائر آیات قرآنند، و بعضى دیگر از آیاتش متشابه مى‌باشند که نیاز به تأویل و رجوع به آیۀ محکم را دارند. پس آنان که در دلشان انحراف و گرایش به باطل است، از متشابهات آن پیروى نموده و با تأویل آنها به نظر خود، راه شبهه و فتنه در پیش کشیده و مقصود و مراد از آنها را طبق آمال و افکار و آراء خود تأویل مى‌کنند. در صورتى که معناى حقیقى و مرجع اصلى آنها را که تأویل آنهاست جز خدا کسى نداند. و امّا آن دسته‌اى که در علم رسوخ دارند و در درایت و دانش قدمى استوار، مى‌گویند: ما به آیات متشابه ایمان آورده‌ایم. تمام آیات، چه محکم و چه متشابه از نزد پروردگار ماست. و تنها خردمندان و اندیشمندان از این حقیقت آگاهند.» 

تفسیر معنای «محکمات و متشابهات» در آیات قرآن

 حضرت علاّمه استاد قدّس الله سرّه گفته‌اند: «اُمُّ الکِتَابِ اصل و مرجع قرآن است. و محکمات آیاتى هستند که معنایشان ظاهر، و بدون ارجاع آنها به آیات دیگر، خودشان معنى و مقصود را مى‌رسانند. و متشابهات آیاتى هستند که به مجرّد استماع، معنایشان فهمیده نمى‌شود؛ و مردّد مى‌شود میان معنائى و معناى دگرى، تا اینکه آنها را به محکمات ارجاع دهند و از آنها در مراد و مقصود از اینها بهره گیرند. بنابراین، محکمات بذاتها محکم هستند و متشابهات به‌واسطۀ ارجاعشان به محکمات محکم مى‌شوند؛ و بالأخره بدین ترتیب جمیع‌