شرح فقراتی از دعای ابو حمزه ثمالی ج1

به خصوصیّات روحی و نحوۀ رفتار و گفتار و افکار بندگان پرداخته و از زوایای مختلف به واکاوی و تشریح آنها و علل پیدایش در نفس و ذهن آدمیان می‌پردازد. و آن‌چنان در این مسئله که حیاتی‌ترین نکته در کیفیّت سیر و سلوک انسان به سوی خدای متعال است وارد می‌شود که تو گویی اصلاً امام سجاد علیه السّلام این عبارات و کلمات و تعابیر را برای خود قاری و خواننده ابراز داشته است و هیچ مفرّی را برای گریز از مصادیق این مفاهیم برای قاری باقی نگذارده است.

تبیین لوازم مقام بشریت در موقف تخاطب با پروردگار

 در این دعا انسان درمی‌یابد چگونه موجودی است و در برابر عظمت پروردگار، موقف او چه خواهد بود و با این شرائط و اوصاف چگونه می‌تواند با خدای خود ربط داشته باشد و ارتباط برقرار نماید.

 امام علیه السّلام در این دعا بدون رودربایستی و به طور صریح، لوازم مقام بشریّت را در موقف تخاطب با پروردگار، از خطاها و لغزش‌ها و گناهان و غلبۀ هواهای نفسانی و وساوس شیطانی و نفوذ امیال دنیوی و رسوخ تعلّقات عالم مادّه در فکر و ذهن و نفس و ضمیر آدمی بازگو می‌نماید و به انسان هشدار می‌دهد و او را از عواقب و نتائج این کاستی‌ها و سرپیچی‌ها برحذر می‌دارد.

 و از جانب دیگر، بارقۀ شوق و امید به رحمت پروردگار و حرکت به سوی مقام قرب را با توضیح و بیان خصوصیّات رحمت و لطف و عنایت او در دل‌های مؤمنین ایجاد می‌نماید، به‌طوری‌که انسان هیچ‌گاه و در هیچ موقفی خود را از رحمت و کرم پروردگار بی‌نصیب و محروم نمی‌بیند.

 در این دعا انسان واقعاً احساس می‌کند که امام علیه السّلام گویا به‌جای او نشسته، و از جمیع مافی‌الضّمیر او با خدای متعال مناجات و استغاثه می‌نماید؛ و به همین جهت است که بزرگان پیوسته و شیعیان به‌طور مداوم، قرائت این دعا را در شب‌های ماه مبارک از عبادات و اشتغالات ضروریّه به حساب می‌آورند و بدان بذل توجّه غریبی معطوف می‌دارند. و تحقیقاً باید اعتراف نمود امکان ندارد شخصی با تأمّل و تدبّر به قرائت این بپردازد ولی آثار معنوی و نورانیّت و بهجتی که حاصل