کتاب نفیس «مهرتابان» اثر گرانسنگ علامه آیة‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌الله‌سرّه، یادنامۀ علمی و اخلاقیِ عالم ربّانی علامه سید محمدحسین طباطبائی رضوان‌الله‌علیه می‌باشد و پیرامون جامعیت ایشان در علم و عمل، و اخلاق و عرفان به رشتۀ تحریر درآمده است. مهم‌ترین مطالب این اثر: بخش اول: زندگینامه علامه طباطبائی و روش علمی ایشان؛ شامل مطالبی چون: • تربیت عرفانی علامه نزد آیة‌الله قاضی رضوان‌الله‌علیهما • روش علامه طباطبائی در حکمت و فلسفه، و عرفان و اخلاق • استاد بودنِ علامه در عقل و قلب و شرع • ضرورت فلسفه در فهم روایات اصولی • بحث علامه دربارۀ وحدت بالصرافۀ ذات حق • سبب تعطیلیِ تعلیقات علامۀ طباطبائی بر «بحارالأنوار» • مزایا و جامعیتِ تفسیر «المیزان» و لزوم تدریس آن • تواضع علامه نسبت به ائمۀ معصومین علیهم‌السلام • بخش دوم: مصاحبات مرحوم مؤلف با علامه در ابحاث مختلف: • ابحاث قرآنی: شاملِ مباحثی همچون تفسیر آیۀ «عَبَسَ وَ تَوَلَّى»، پیرامون حروف مقطّعۀ سوره‌ها، مراد از نعمت در قرآن. • ابحاث فلسفی: شاملِ مباحثی چون نفی تثلیث، تشکیک وجود نزد حکماء و عرفاء، بحثی دامنه‌دار پیرامون فناء یا بقای عین ثابت هنگام فنای ذاتی سالک • ابحاث عرفانی و اخلاقی: شامل مباحثی چون کیفیت نزول وحی، حالات توحیدی مرحوم قاضی رضوان‌الله‌علیه • ابحاث علمی: شاملِ مباحثی چون خلقت اولین مخلوق، و خلقت روح و ملائکه، کیفیت تأثیر دعا، پیرامون عالَم برزخ، راجع به حروف أبجد و اقسام آن، راجع به طیّ‌الأرض. • ابحاث تاریخی: شاملِ مباحثی چون ناسخ بودن دین اسلام، کیفیت کتابت قرآن، مناسب‌تر بودن «مَلِکِ یوم‌الدین» در سورۀ حمد، تاریخچه جمع‌آوری قرآن، عدم تحریف قرآن، کیفیت نزول تورات و انجیل.
مهر تابان
93...1
- [ادامه تعلیقه صفحه قبل] پيش نياور سخن گنج را ** ور نه فراموش نما رنج را
فارغ ازين پند چو پروانه گشت ** از دل و جان بيخود و بيگانه گشت
خويش بر آتش زد و خاموش شد ** رخت برون بُرد و فراموش شد
يکى از قصائد علّامه طباطبائى را درباره دل کندن از دنيا و توجّه تامّ به خداوند متعال، ما در آخر همين کتاب آورده‌ايم، و يکى ديگر از قصائد نغز و جالب ايشان درباره تمسّک به اسلام و سعى و کوشش در راه رسيدن به مقصود و عدم اعتناء به امور دنيويّه، قصيده‌اى است که در رحلت مرحوم آية الله سيّد محمّد حجّت کوه کمرى سروده‌اند که حقّاً بسيار نغز و جالب است. اين قصيده را در کتاب «گنجينه دانشمندان» جلد اوّل، ص ٣١٦ و ٣١٧، ضمن ترجمه و بيان احوال مرحوم آية الله حجّت رحمةُ اللهِ عَليه آورده است؛ و همه آن قصيده اينست:
دريغا که مهر هدايت برفت ** دريغا جهان فضيلت برفت
شه علم و تقوى و همّت برفت ** فسوس آية الله حجّت برفت
به سر خاكْ اين تيره ايّام را ** كه بشكست اركان اسلام را
سپهر فضائل نگونسار شد ** جهان هنر همچو شب تار شد
دل و ديده علم خونبار شد ** بلى رستخيزى پديدار شد
كه او رخت از اين دام بيرون كشيد ** فرو خرگه خود به هامون كشيد
مهين طائر آسمانى سرشت ** كه پرّيد از اين تيره‌گون دام زشت
زند نغمه در گُلْسِتان بهشت ** پيامى به آنان كه افسرده هشت
پيامى كه همچون سرود سروش ** كند جلوه هر لحظه در گوش هوش
كه ياران نمى‌پايد اين روزگار ** بگرديد پابند كردار و كار
مگيريد از كار و كوشش قرار ** مناليد از رنج تن زينهار
به ويرانه در، گنج بى مار نيست ** گلى اندرين باغ، بى خار نيست
نداريد جز كيش اسلام كيش ** در اين ره مناليد از نوش و نيش
بكوشيد و بنهيد پائى به پيش ** مترسيد از قطره خون خويش
كه زيباتر از خون به پيكار نيست ** خود از لاله خوشتر به گلزار نيست
بزرگان كه رادند و آزاده اند ** به حق مهر ورزيده دل داده‌اند
به خون خود آغشته افتاده اند ** بدين آرمان راه بگشاده‌اند
به شمشير هر بند بگسسته اند ** به نيروى دانش دژى بسته‌اند
مبادا كه گردون كند رامتان ** مبادا كه كوته كند گامتان
مبادا شود تيره فرجامتان ** مبادا كه ننگين شود نامتان
شود تيره دل، دشمنِ پر ز كين ** بگيرد دژ و بشكند كاخ دين
حقيقت جز آئينِ اسلام نيست ** به از نام نيكوى وى نام نيست
به چيزى فضيلت جز او رام نيست ** جهان جز به وى هرگز آرام نيست
مهين كاخ اسلام آباد باد ** هميشه بر و بومش آزاد باد
- [ادامه تعلیقه صفحه قبل] پيش نياور سخن گنج را ** ور نه فراموش نما رنج را