کتاب شریف «مهر تابناک» اثری نفیس پیرامون احوالات و زندگی و اخلاقیات یگانۀ دهر، عارف کامل و سالک واصل حضرت آیة‌اللَه حاج سیدعلی قاضی طباطبائی، برگرفته از آثار حضرت علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی و فرزند بزرگوارشان حضرت آیة‌اللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّهم می‌باشد. از آنجا که تتبّع و مطالعه در احوال اولیای دین، موجب تشویق و تحریک نفس به سمت تعالی و فلاح است و انسان را از تعلق به کثرات دنیوی باز می‌دارد، اطلاع بر سیره و سلوک علمی و عملیِ عارفی چون حضرت آیة‌اللَه حاج سید علی قاضی رضوان‌اللَه‌علیه که حائز جامعیت بین ظاهر و باطن می‌باشد، می‌تواند راهگشای سالکان الی اللَه و مشتاقان حریم معبود باشد. و نظر به اینکه، این دو عارف بزرگ؛ حضرت علامه و فرزند بزرگوارشان، به مناسبت‌های مختلف شمّه‌ای از احوالات و تاریخ حیات پربرکت مرحوم قاضی را جهت تبیینِ مطالب متعالیِ مکتب عرفان بهره برده‌اند مناسب دیده شد، این مطالب ارزنده در مجموعه‌ای جمع‌آوری و در اختیار مشتاقان معرفت و رهجویان مسیر حقیقت قرار گیرد. مهم‌ترین مباحث این اثر: • جامعیت مرحوم قاضی در دو جنبه ظاهر و باطن • تحول احوال مرحوم خوئی به‌واسطۀ شاگردی مرحوم قاضی • وجوب تهذیب نفس در کنار اشتغال به علوم دینی • فرق عمده بین عارف‌باللَه و غیر عارف • شرحی از احوال برخی شاگردان مرحوم قاضی • روش تفسیر آیه به آیه از آموزه‌های مرحوم قاضی • فتح باب تجلیات ذاتیّۀ مرحوم قاضی توسط حضرت اباالفضل علیه‌السلام • تأثیر کلام ملکوتی مرحوم قاضی در نفوس • برخی مبانی عرفانی مرحوم قاضی • سیره عملی و دستورالعمل‌های مرحوم قاضی
مهر تابناک
89وصیّشان أمیرالمؤمنین صلوات الله علیه که هر دو شصت و سه سال می‌باشد.1
تربیت عرفانی علاّمه طباطبایی به دست مرحوم قاضی بوده است
علاّمه [طباطبایی] می‌فرمودند:
«چون به نجف أشرف برای تحصیل مشرّف شدم، از نقطۀ نظر قَرابت و خویشاوندی و رَحِمیّت گاه‌گاهی به محضر مرحوم قاضی شرفیاب می‌شدم؛ تا یک روز درِ مدرسه‌ای ایستاده بودم که مرحوم قاضی از آنجا عبور می‌کردند، چون به من رسیدند دست خود را روی شانۀ من گذاردند و گفتند: ”ای فرزند! دنیا می‌خواهی نماز شب بخوان؛ و آخرت می‌خواهی نماز شب بخوان!“
این سخن آن‌قدر در من اثر کرد که از آن به بعد تا زمانی‌که به ایران مراجعت کردم، پنج سال تمام در محضر مرحوم قاضی روز و شب بسر می‌بردم، و آنی از ادراک فیض ایشان دریغ نمی‌کردم. و از آن وقتی‌که به وطن مألوف بازگشتم، تا وقت رحلت استاد پیوسته روابط ما برقرار بود و مرحوم قاضی طبق روابط استاد و شاگردی دستوراتی می‌دادند و مکاتبات از طرفین برقرار بود.»
ایشان می‌فرمودند: «ما هرچه داریم از مرحوم قاضی داریم.»2و3
- همان مصدر، ص ٢٥.
- همان مصدر.
- علاّمه آیة الله حاج سیّد محمّد حسین طباطبایی در سال ١٣٢١ ه . ق چشم به جهان گشود.
وی یکی از مطرح‌ترین مفسّران، فیلسوفان، حکما و عرفای اسلامی در سه قرن اخیر، و بزرگ‌ترین مفسّر شیعه در دوران غیبت بوده است. اهمّیت وی به جهت احیای حکمت و فلسفه و تفسیر در حوزه‌های تشیّع بعد از دورۀ صفویه بوده است. به ویژه اینکه وی به بازگویی و شرح حکمت صدرایی اکتفا نکرده، به تأسیس معرفت‌شناسی در این مکتب می‌پردازد. هم‌چنین با انتشار کتب فراوان و تربیت شاگردان برجسته، خدمت بسزایی به مکتب تشیّع نمود. و به پیروی از رویّه امامان به حقّ، در برافراشتن لوای توحید در دل‌های شوریدگان کوشیدند، و صَلای ایمان و ایقان را به کرانه‌های دور و اعماق ژرف قلوب مهیّا و زنده رسانیدند. علاّمه قاضی مهم‌ترین استاد علاّمه و موثّرترین شخص در تربیت روحی و سیر در مراتب عرفانی علاّمه بوده‌اند. ایشان در فلسفه از سیّد حسین بادکوبی، در ریاضیات از سیّد ابوالقاسم خوانساری، در خارج فقه و اصول از آیة الله شیخ محمّد حسین اصفهانی و آیة الله نائینی، و در رجال از آیة الله حجّت کوه‌کمری بهره بردند.
از مهم‌ترین آثار ایشان می‌توان تفسیر المیزان، رسائل توحیدیّه، رسائل سبعه، رسالة الولایة، اصول فلسفه و روش رئالیسم، شیعه در اسلام، حاشیه بر اسفار اربعه، حاشیه بر کفایة الاصول، و سنن النبی را نام برد.
مهم‌ترین کتاب در شرح احوال مرحوم علاّمه طباطبایی مهرتابان می‌باشد که به قلم مبرّزترین شاگرد فلسفی و عرفانی ایشان، مرحوم علاّمه طهرانی ـ رضوان الله علیه ـ نگاشته شده است.
این حکیم الَهی سرانجام پس از عمری پربرکت در محرّم الحرام سال ١٤٠٢ ه . ق به سرای ابدی انتقال، و لباس کهنه تن را خَلع و به خلعت حیات جاودانی مخلّع می‌گردند؛ و در بالاسر قبر مطهّر حضرت معصومه سلام الله علیها مدفون شدند؛ رضوان الله علیه. (محقّق)