رساله بدیعه

 «خداوند شیوه ستمگرى بر بندگان نداشته و ندارد» بلكه مى گوید:

 إِنَّ اللَّهَ لا يَظْلِمُ النَّاسَ شَيْئاً (آيه ٤٤، از سوره ١٠: يونس) «خداوند به بندگان به هیچ مقدار ستم روا نمى دارد.»

 إِنَّ اللَّهَ لا يَظْلِمُ مِثْقالَ ذَرَّةٍ (آيه ٤٠، از سوره ٤: النساء) و «خداوند ذرّه‌اى ظلم نمى كند.»

 و پیداست كه یكى از قوانینِ عدل اینست كه به هر ذى حقّى، حقّ او بدون افراط و تفریط داده شود.

 و خداوند سبحان حقّ هر شیئى را كه خلق فرموده بر حسب نیاز فطرى و احتیاج غریزى او داده است.

 افراط و زیاده‌روى، بارى سنگین و وراء تحمّل و بالاتر از حدّ قدرت و طاقت مى باشد.

 و لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا ما آتاها (آيه ٧، از سوره ٦٥: الطلاق) «و خداوند هیچ كس را جز به قدر توانى كه به او عطا فرموده تكلیف نمیكند.»

 لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها (آيه ٢٨٦، از سوره ٢: بقره) و بلكه «خداوند جز به قدر ظرفیت و استطاعت افراد تكلیف نمى‌نماید.»

 همان طور كه تفریط و كاستى نیز ستم و موجب محرومیت و تعطیل سیر تكاملى است‌ وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً (آيه ٤٩، از سوره ١٨: کهف) «و پروردگارت به هیچ كس ستم نمى‌نماید.»

 و چون مخلوقات و از جمله انسان بر نوع و وجهه واحد و یكسان آفریده نشده‌اند؛ بلكه در نوع انسانى از نظر نیروى جسمانى و قواى مادّى قوى و ضعیف وجود دارد و نیز از نظر صفات روحى و غرایز اخلاقى و تفكّر و احساسات و عواطف افراد مختلف و متفاوت دیده میشوند كه انسان آمیزه‌اى است از موادّ گوناگون و صفات متعدّده و خداوند وى را به درجات استعداد و مراتب استحقاقى‌