
سر الفتوح ناظر بر پرواز روح
سر الفتوح اثر علامه طهرانی قدّس سرّه که با بیانی شیوا، به تبیین مبانیِ مکتب توحید و عرفان میپردازد. این کتاب در حقیقت نقدِ کتاب «پرواز روح» اثر سید حسن ابطحی است. در فصل اول به نقدِ محورهای کتابِ «پرواز روح» پرداخته، و در فصل دوم در ضمن تعلیقاتی، جای جای کتابِ مذکور را مورد تحلیل و بررسی قرار دادهاند. اهم مطالب: • نقد و بررسی نظریه عدم نیاز به استاد کامل • اثبات فطری بودن و عقلانی بودنِ نیاز به استاد • اثبات نیاز به استاد با توجه به آیات و روایات. • بررسی و تحلیلِ «انکار علمِ حکمت و فلسفه» که انکار آن یعنی دستگاه عقل در وجود انسان، عاطل و باطل است. • اثبات اینکه حجیّت هر چیزی به عقل است حتی کتاب و سنت • ذکر آیات و روایاتی که دعوت به تعقل و تفکر میکنند. • نقد و بررسی نظر کسانی که نهایتِ سیرِ انسان را شناخت امام زمان علیه السلام میدانند از آنجا که برخی مباحث این کتاب نیاز به شرح و تفسیر بیشتر داشته است حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس سره، اقدام به درج مقدمه و تعلیقاتی بس نفیس نمودند که بر غنای مطالب افزوده است.
سر الفتوح ناظر بر پرواز روح
100واسطه خلق کند و سپس همۀ اشیاء را به وسیلۀ این انوار ایجاد نماید.»1
- مسألۀ خلقت و کیفیّت نزول حقیقت وجود بالصّرافۀ ذات احدیّت و وساطت ولایت تکوینیّۀ حضرات معصومین علیهم السّلام نیاز به استیراد مباحث مختلفه از حکمت متعالیه و عرفان نظری و آثار وارده از ائمّه علیهم السّلام دارد، ولی در اینجا به طور اختصار به جهت تنویر اذهان و آشنایی اجمالی به این مسأله مطالبی را متذکّر خواهیم شد.١
شکی نیست که وجود ماهیّات خارجیّه ـ چه در مرتبۀ ذات و چه در مراتب آثار ـ از وجود بحت و بسیط و بالصّرافۀ حضرت حقّ سبحانه نشئت گرفته و تکوّن یافته است و این تکوّن با اسماء و صفات کلیّه حقّ انجام پذیرفته است، مانند اسم علیم و قدیر و محیی و ممیت و خالق و رئوف و... بنابراین تمامی موجودات و مخلوقات، حقایق محدوده و متنازله از ذات پروردگار و اسماء و صفات کلیّۀ او میباشند که به واسطۀ اسم مرید و ولیّ به تکوّن و وجود خارجی دست مییابند؛ چنانچه در قرآن میفرماید:
﴿إِنَّمَآ أَمۡرُهُۥٓ إِذَآ أَرَادَ شَيًۡٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ﴾؛٢ «پروردگار در مقام انشاء و فاعلیّت خویش به هرچه اراده کند تحقق مییابد و احتیاج به هیچ واسطهای جز نفسِ اراده بر آن چیز ندارد.»
و طبیعی است که این اراده در تمامی حرکات و سکنات و تغییر و تبدّلات موجودات بدون استثناء ساری و جاری است.
بنابراین هر موجودی در عالم وجود با ولایت تکوینی و مشیّت پروردگار به بقاء و حرکات خود میپردازد، حال چه آن حرکت با اختیار و ارادۀ او باشد یا بدون اختیار و خواست او؛ و به این مسأله سریان ولایت در عالم وجود گفته میشود.
در عالم تدبیر و ارادۀ خلق به وسائطی که مشیّت خدا را در موجودات به منصّۀ ظهور میرسانند، ولیّ گفته میشود مانند ملائکه در مراتب مختلف خود، و همینطور انسانی که به واسطۀ تهذیب نفس و تجرّد ذات به مرتبۀ فناء ذاتی و بقاء بالله دست یافته است، او نیز دارای ولایت تکوینی در سلسله اسباب و علل خواهد شد و فعل او فعل الله و کلام او کلام الله و خواست او ارادة الله میباشد که در این میان حضرات معصومین علیهم السّلام به عنوان واسطۀ اُولی، مُجری و مفیض ارادۀ حق در همۀ عالم هستی میباشند و ارادۀ ولیّ خدا در تحت اراده و ولایت امام معصوم علیه السّلام تشکّل پیدا میکند.
بدین لحاظ، نگرشی که ما باید نسبت به ولایت معصوم علیه السّلام داشته باشیم، صرفاً دربارۀ اهل ایمان و امور مرضیّۀ الهی نخواهد بود، بلکه همۀ افراد و همۀ افعال در این تعریف قرار خواهند گرفت. (معلّق)
١. جهت اطّلاع بیشتر پیرامون حقیقت ولایت تکوینی و اثبات آن، رجوع شود به امام شناسی، ج ١، ص ١٤١ الی ١٧٦؛ ج ٥، ص ٧٣ الی ١٢٢. (محقّق)
٢. سوره یس (٣٦) آیه ٨٢.
- مسألۀ خلقت و کیفیّت نزول حقیقت وجود بالصّرافۀ ذات احدیّت و وساطت ولایت تکوینیّۀ حضرات معصومین علیهم السّلام نیاز به استیراد مباحث مختلفه از حکمت متعالیه و عرفان نظری و آثار وارده از ائمّه علیهم السّلام دارد، ولی در اینجا به طور اختصار به جهت تنویر اذهان و آشنایی اجمالی به این مسأله مطالبی را متذکّر خواهیم شد.١
