
سر الفتوح ناظر بر پرواز روح
سر الفتوح اثر علامه طهرانی قدّس سرّه که با بیانی شیوا، به تبیین مبانیِ مکتب توحید و عرفان میپردازد. این کتاب در حقیقت نقدِ کتاب «پرواز روح» اثر سید حسن ابطحی است. در فصل اول به نقدِ محورهای کتابِ «پرواز روح» پرداخته، و در فصل دوم در ضمن تعلیقاتی، جای جای کتابِ مذکور را مورد تحلیل و بررسی قرار دادهاند. اهم مطالب: • نقد و بررسی نظریه عدم نیاز به استاد کامل • اثبات فطری بودن و عقلانی بودنِ نیاز به استاد • اثبات نیاز به استاد با توجه به آیات و روایات. • بررسی و تحلیلِ «انکار علمِ حکمت و فلسفه» که انکار آن یعنی دستگاه عقل در وجود انسان، عاطل و باطل است. • اثبات اینکه حجیّت هر چیزی به عقل است حتی کتاب و سنت • ذکر آیات و روایاتی که دعوت به تعقل و تفکر میکنند. • نقد و بررسی نظر کسانی که نهایتِ سیرِ انسان را شناخت امام زمان علیه السلام میدانند از آنجا که برخی مباحث این کتاب نیاز به شرح و تفسیر بیشتر داشته است حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس سره، اقدام به درج مقدمه و تعلیقاتی بس نفیس نمودند که بر غنای مطالب افزوده است.
سر الفتوح ناظر بر پرواز روح
119... 1
تفسیر و تبیین حقیقت توحید (ت)
- [ادامه تعلیقه صفحه قبل] از وصول به این مرتبه خالی و نحوۀ تفکر و برداشتشان از مسألۀ توحید به کلی فاصله و بینونیّت دارد؛ زیرا:
اوّلاً: آنچه از جملات و کلمات که در تعریف توحید ذکر کردهاند، تماماً مطالب و آثاری است که در عالم اثبات باید مورد توجه قرار گیرند، در حالیکه سخن از تعریف و شناخت توحید در عالم ثبوت و ظهور خارجی است؛ و احالۀ ایشان این مسأله را به بیان و تعریف امام علیه السّلام، به طریقی فرار از غور و پرداختن به مسألۀ توحید، و مقدّمهای جهت طرد و رفض بزرگان از اهل معرفت و کشف و شهود توحید است.
سائل در مقام سؤال، از ظهور و بروز خارجی توحید که نمیپرسد؛ و نیز نمیگوید: اگر فردی بخواهد به حقیقت و مفهوم مسألۀ توحید واقف گردد چه کاری را باید انجام دهد؟ و به چه کتاب و درسی باید بپردازد؟ و چه طریقی را برای وصول به این مرتبه باید رعایت کند؟ تا ایشان در پاسخ بگوید که: راه وصول، ملاحظه و عنایت به کلمات و مطالب ائمّه علیهم السّلام است، بلکه مقصود سائل شناخت و تفسیر مسألۀ توحید بما هو هو است که تبیین یک حقیقت به کنه ذات او میباشد، نه به عوارض و آثار خارجی او.
در اینجا ایشان میبایست اینگونه پاسخ دهد: توحید به معنای انحصار وجود جمیع عالم کون و مخلوقات در ذات واجبالوجود و سریان حقیقت وجود بالصّرافه و اطلاقی حقّ به همۀ عالم کثرات و موجودات است، به حیثی که هیچ وجود موجودی و هیچ صفت و نعت و اسمی خارج از حیطۀ سِعِی وجود لایتناهی ذات حق نخواهد بود. و این است معنا و مفهوم حقیقت توحید باری تعالی.
حال اگر بپرسد: راه وصول به این معرفت و ادراک و شناخت چگونه است؟ آنگاه باید پاسخ داد که: راه منحصراً متابعت و اطاعت از مکتب و مرام و منهج ائمّۀ معصومین علیهم السّلام میباشد.
ثانیاً: مگر صرف کلمات و جملات و بیانات معصومین علیهم السّلام در مسألۀ توحید انسان را به حقیقت و کنه توحید میرساند؟ بیان و فرمایش معصوم علیه السلام در قضیۀ توحید حاکی از انکشاف و شهود عینی توحید در نفس ملکوتی آن بزرگواران است، نه به واسطۀ تعلّم و مطالعه و استماع از شخص دیگر، پس چگونه یک فرد بیاطّلاع از حقایق ربوبی به صرف اطّلاع از فرمایشات معصوم میتواند به قضیّۀ توحید پی برد؟! این محال است.
آیا میتوان به صرف مطالعه در خُطب توحیدیّۀ نهج البلاغه و احادیث توحیدیّۀ امام صادق و امام رضا علیهما السّلام به کنه توحید و کیفیّت ذات و اسماء و صفات ذات باری اطّلاع حاصل نمود؟ بلی، احاطه و اشراف بر مبانی حکمت متعالیه و عرفان نظری تا حدودی میتواند راه را برای سالکان [ادامه در صفحه بعد]
- [ادامه تعلیقه صفحه قبل] از وصول به این مرتبه خالی و نحوۀ تفکر و برداشتشان از مسألۀ توحید به کلی فاصله و بینونیّت دارد؛ زیرا:
